"Öyle tahmin ediyorum ki arkadaşın sana uğramakta gecikti" sözünü Hz. Hatice söylemiş olabilir. Bir önceki rivayette ise böyle bir ihtimal yoktur. Çünkü şu üç nedenden dolayı bu söz, Cehenneme odun taşıyacak kadının sözü olabilir: a) Şeytan lafzını kullanması. b) Terk ifadesini kullanması. c) Hz. Nebi'e "Muhammed" diye seslenmesi. Bir öncekinin tersine bu rivayette ise kadın şu tabirieri kullanmıştır: a) Arkadaşın.
b) Gecikti. c) Ey Allah'ın elçisi! Kirmaml bu iki rivayetteki sıga değişikliğinin ravilerin bir tasarrufu olacağını belirtmiştir. Bu iddianın bir dayanağı vardır. Çünkü her iki rivayet de aynı kaynaktan gelmektedir. .......Ebtaeke "okumada seni yavaşlattı" anlamına gelir. Meleğin Hz. Nebi'e vahiy okumada gecikmesi, onun da gelen vahyi okumada gecikmesini gerektirir ..
Ahmed İbn Hanbel'in Muhammed İbn Ca'fer kanalıyla Şu'be'den naklettiği rivayette bu ifade ........ebtae anke'' sana gecikti" şeklinde geçmektedir. KİTABU’T-TEFSİR EK SAYFA – 1759-4 İNŞİRAH SURESİ وقال مجاهد: {ووزرك} /2/: في الجاهلية. {أنقض} /3/: أثقل. Mücahid şöyle demiştir: ووزرك vizreke (inşirah 2) "Cahiliyye dönemindeki yükün," أنقض enkede (inşirah 3) "ağır geldi" demektir.
{مع العسر يسرا} /5، 6/: قال ابن عيينة: أي مع ذلك العسر يسرا آخر، كقوله: {هل تربصون بنا إلا إحدى الحسنين} /التوبة: 52/: ولن يغلب عسر يسرين. İbn Uyeyne مع العسر يسرا mea'l-usri yusra ayeti hakkında şöyle demiştir: Aynı zorluk ile birlikte başka bir kolaylık daha vardır. Bu ayet هل تربصون بنا إلا إحدى الحسنين Siz bizim için ancak iki iyilikten birini beklemektesiniz,(Tevbe 52) ayetine benzer. Bir zorluk, iki kolaylığı alt edemez.
وقال مجاهد: {فانصب} /7/: في حاجتك إلى ربك. Mücahid şöyle demiştir: فانصب Fenseb (İnşirah 7) "ihtiyaçların için Rabbine yöneı" demektir. ويذكر عن ابن عباس: {ألم نشرح لك صدرك} /1/: شرح الله صدره للإسلام. İbn Abbas'ın ألم نشرح لك صدرك elem neşrah leke sadrek (İnşirah 1) ayeti hakkında şöyle söylediği anlatılır: Allan Teala Hz. Nebi'e göğsünü Islam için açıp genişlik vermiştir.
Yukarıdaki yorumunda İbn Uyeyne'nin nahiv alimlerine uyduğu görülmektedir. Nahiv alimleri "Bir nekira/belirsiz kelime ikinci kez nekira olarak kullanılırsa, bu durumda ikinci kelime birinci kelimeden farklı bir mana ifade eder," görüşündedirler. Yukarıdaki bezetmenin yönü ise, mu'minler için iki güzellik söz konusu olduğu gibi iki kolaylığın olmasıdır. İbn Uyeyne iki kolaylıktan biri ile zaferin, diğeri ile sevabın kastedildiğini, mu'minlerin her halükarda bunlardan birini elde edeceğini de ifade etmiş olabilir.
Abd İbn Humeyd, Katade kanalıyla İbn Mes'Dd'dun şöyle söylediğini sahıh senetle nakletmiştir: Bize Hz. Nebi'in bu ayetle ashabını müjdelediği ve "Allah'ın izni ile bir zorluk iki kolaylığı alt edemez," buyurduğu anlatıldı. İbnu'l-Mübarek "Zühd" adlı eserinde Süfyan ve Mansur kanalıyla Mücahid'in .......feiza ferağte fensab ve ila Rabbike ferğeb ayetleri hakkında şöyle söylediğini senediyle birlikte nakletmiştir: "Boş kaldın mı hemen namazda Rabbine yönel ve O'na yakIaş! Niyetini ve isteğini Rabbine halis kıl!"
İbn Ebı Hatim de Zeyd İbn Eslem'in .........fe iza ferağte fensab ayeti hakkında şöyle söylediğini nakletmiştir: "Cihaddan dönünce ibadet et!" . İmam Buhari bu surenin tefsirinde merro bir hadis zikretmedi. Ancak Taberanı'nin tahriç ettiği İbn Hıbban'ın da sahıh olduğunu belirttiği Ebu Saıd'den nakledilen şu hadis bu surenin tefsiri ile alakalıdır: Cebrail bana geldi ve "Rabbin senin şanını nasıl yücelttiğini bilip bilmediğini soruyor" dedi. Ben de "Allah daha iyi b1lir" dedim. Bunun üzerine Allah Teala şöyle buyurdu: "Ben anıldığı m zaman sen de anılacaksın. "
KİTABU’T-TEFSİR EK SAYFA – 1759-5 TİN SURESİ وقال مجاهد: هو التين والزيتون الذي يأكل الناس. يقال: {فما يكذبك} /7/: فما الذي يكذبك بأن الناس يدانون بأعمالهم؟ كأنه قال: ومن يقدر على تكذيبك بالثواب والعقاب؟ Mücahid şöyle demiştir: Bu surede bahsi geçen التين tın ve زيتون zeytun, insanların yedikleri incir ve zeytindir. فما يكذبك Fema yukezzibuke ifadesi şu şekilde açıklanmıştır: Sana, insanların Teala burada şöyle buyurmuştur: Se na sevap ve azabı yalanlatmaya kimin gücü yeter!
1. BAB حدثنا حجاج بن منهال: حدثنا شعبة قال: أخبرني عدي قال: سمعت البراء رضي الله عنه: أن النبي صلى الله عليه وسلم كان في سفر، فقرأ في العشاء في إحدى الركعتين بالتين والزيتون. {تقويم}: الخلق. Firyabi والتين والزيتون ve't-tini ve'z-zeyuun ayeti hakkında Mücahid'in şöyle dediğini senediyle naKletmiştir: Bunlar, insanların yediği meyvedir. Ebu Nuaym'ın rivayetinde ........takvim (Tin 4) "yaratma" olarak açıklanmıştır.
Firyabi, Mücahid'in ...........fi ahseni takvim ifadesini: 'en güzel bir şekilde yaratma" olarak açıkladığını senediyle birlikte nakletmiştir. İbnu'l-Münzir hasen bir senede İbn Abbas'ın bu ifadeyi "en doğru yaratma" şeklinde açıkladığını nakletmiştir.
