Sahîh-i Müslim 3915. Hadis

Ahmed Davudoğlu açıklaması: Bu hadîsi Buharî «Buyu'» ve «Musâkaat» bahislerinde tahrîc etmiştir. Ancak *Buyû'»daki rivayetinde muhabere, muhâkale ve müzâbene zikredilmemiştir. Aynı rivayeti Ebû Dâvûd *Buyû'»da; İbni Mâce «Ticâret»de muhtelif râvilerden tahrîc etmişlerdir. Muhâkale, müzâbene ve meyvenin olgunlaşmadan satılması meselelerini bundan önceki bâblarda görmüştük. Muhabereye gelince : Hanefîler muhabere ile müzâreanın aynı manâya geldiğini söylemişlerdir. Gerçi mânâ itibariyle birbirlerine pek yakın ve ikisi de toprağı, çıkan mahsulün üçte biri, dörtte biri gibi mâlüm bir cüz'ü karşılığında kiraya vermekten ibaret ise de bazıları müzâreada ekilecek tohumun toprak sahibine, muhaberede ise kiracıya âit olduğunu söyleyerek aralarında fark görmüşlerdir. Lügat ulemâsının cumhuruna göre muhabere: Çiftçi mânâsına gelen habîr den alınmıştır. Bâzıları yumuşak yer mânâsına gelen «habâr» dan; bir takımları da «Hubra»dan alındığını söylemişlerdir. Hubra: Nasîb demektir. Îbni'l-A'râbî muhaberenin «Hayber den alındığını ileri sürmüştür. Çünkü bu muamele ilk defa Hayber'de yapılmıştı. Muhabere ve müzareanm caiz olup olmadığı ulemâ arasında ihtilaflıdır. Bu husus müteâkıb bâbda görülecektir. Muâveme yâni bir meyve ağacının iki, üç veya daha fazla yıllığına satmak bilittifak bâtıldır. İbni Münzir ile diğer bâzı ulemâ bu hususta icmâ' nakletmişlerdir. İcmâın delili bu rivayetlerdir. Bir de bu muamele elde olmayan meçhul ve teslim imkânı bulunmayan bir malı satmaktır ki, caiz, değildir. Hadîs-i şerifte altınla gümüşün zikredilmesi ihtirazı bir kayıt değil, o zaman muamele ekseriyetle onlar üzerinden yapıldığı içindir. Alış veriş başka şeylerle de yapılabilir. îstisnâlı satıştan murâd: Akid esnasında satılık malın meçhul bir miktarını pazarlıktan hâriç bırakıp satmamaktır ki: «Sana şu yığını sattım ama bir kısmı müstesna.» «Şu ağaçları sattım; bâzısı müstesna.» gibi sözlerle olur. İstisna edilen miktar belli olmadığı için bu satış sahih değildir. Fakat satıcı istisna ettiği miktarı tâyin ederek : «Sana bu ağaçları sattım; yalnız şu ağaç müstesna» yahut «bu sürüyü sattım; yalnız şu koyun müstesna» derse satış bilittifak sahîh olur. Nevevî diyor ki: Bir kimse bir yığın zahireyi satar da bir ölçeğini istisna ederse bu satış İmam Şafiî ile Ebû Hanıfe'ye göre bâtıldır, îmam Mâlik üçte birinden fazla olmamak şartiyle bu istisnayı sahîh kabul etmiştir. Babımız hadîsi; ağaçtaki meyvenin olgunlaşmadan satılamayacağına kail olan İmanı Mâlik, Şafiî ve Ahmed b. Hanbel ile diğer bâzı ulemânın delillerindendir. ------------------------------------------ KİRALAMA'YA DAİR BÖLÜM ------------------------------------------