Hicr Suresi 40. Ayet

İblîs’in, emri yerine getirmediği gibi, yeniden dirilme gününe kadar yaşaması için dilekte bulunarak bu süre içinde insanları yoldan çıkarmaya ahdetmesinin, insanın sahip olduğu ayrıcalığı hazmedememesinden ve onu kıskanmasından, özellikle rahmetten kovulmasına Âdem’in yaratılışının sebep olduğu şeklindeki vehminden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Halbuki aslında böyle bir cezaya çarptırılmasının asıl sebebi, kendi küstahlığı ve isyanı idi. Muhtemelen İblîs, içten içe kendi günahına yine kendisinin kulluktaki samimiyetsizliğinin sebep olduğunu da düşündüğü için, bu tecrübesinden hareketle samimi kullara zarar veremeyeceğini ifade etmektedir. Allah Teâlâ, insanlar hakkında dünya hayatını bir imtihan süreci kılmayı murat ettiği için İblîs’in dileğini kabul etmiş; bu arada kendisine varan doğru yolun, şeytanın tuzaklarına kapılmayacak olan ihlâslı kulların tutacağı yol olduğunu, bunlar üzerinde şeytanın hâkimiyet kuramayacağını, buna karşılık şeytana uyacakların buluşma yerinin cehennem olacağını bildirmek suretiyle dolaylı olarak insanlara da akıllarını başlarına alıp şeytana kapılmamaları, kendisine varan doğru yoldan şaşmamaları, cehennemden korunmaları gerektiği yolunda uyarıda bulunmuştur.

“İblis’in sorumluluğu Yüce Allah’a atma çabası” doğru olamaz. Çünkü yüz çeviren, kibir gösteren ve kâfir olan İblis’in kendisidir. Bu hadsiz cümlesinden dolayı ilk kadercinin İblis olduğunu söyleyebiliriz. İlgili ayetler için bkz. Bakara 2:34; A‘râf 7:11; Hicr 15:31; Sâd 38:74.,Benzer mesajlar: Sâd 38:77-83.  

[256] İhlâs kavramı hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, X, 349-352.  

1- Arıtılmış kullar. Saf, berrak, arı-duru, samimi, erdemli hale getirilmiş olan kullar.  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 17:62; 38:82-83.  

1 Yani ben onları azdıramam.  

[2053] Muhlasîn: Lafzen “saf, temiz, arı duru kılınan”, dahası “saf ve samimi bir inançla donanmış olan”. Hâlis, bir şeyi, “saflığını bozan tüm unsurlardan arındırarak tertemiz kılmak” (inferadû hâlisîne ‘an ğayrihim) anlamına gelir (Râğıb). Muhataplarının şeytanla ilgili bâtıl ve sahte inançlarını temizleme amacı taşıyan bu pasaj içerisinde muhlasînin anlamı, tam da hemen aşağıdaki 42. âyette kullanılan ğâvîn (Âyet 42, not 6) sözcüğünün karşı kutbunda yer almaktadır. Muhlas (ya da çoğunluğun tercihiyle muhlis), “inanç ve itikadını cehalet ve bilinçsizliğe dayalı tüm bâtıl ve hurafeden arındıran ve onun bu çabasını Allah’ın desteklediği kişi” anlamındadır.  

İblis şunu demek istiyor: “Ya Rabbî, benden aşağıda olan birine boyun eğmemi istedin. Benim bu emre uymayacağım sence mâlumdu. İşte böylece azmama sebep oldun ve bu da bu insanlar sebebiyle başıma geldi. İşte ben de onları azdıracağım.”