Bakara Suresi 117. Ayet

Bazı eski dinler ve felsefî akımlarca, evrenin Allah’tan doğup taştığı veya O’ndan bir kopma olduğu şeklinde inançlar ve görüşler ileri sürülmüş olup, âyette bu tür inançlar reddedilmekte; Allah’ın semâvât ve arzı yani bütün evreni ve evrendekileri –bir asıldan, bir kaynaktan veya kendi zâtından, zâtının bir parçası olmak üzere ortaya çıkarmayıp– yoktan var ettiği; her yaratmanın da sadece bir “ol!” buyruğuyla gerçekleştiği ifade edilmektedir. Bu şekilde her şeyi yaratan ve her şeyin sahibi olan, bütün varlıkları kendi kanunlarına boyun eğdiren Allah’ın evlât edinmeye neden ihtiyacı olsun? Bu, bilgisiz inkârcıların yakıştırmalarından başka bir şey değildir.

Burada geçen [bedî‘] kelimesi Yüce Allah’ın bir sıfatıdır; “yoktan var eden” anlamına geldiği gibi “eşsiz ve benzersiz güzellikte yaratan” anlamını da içermektedir. Benzer mesaj: En‘âm 6:101.,[Kün fe yekûnu] ifadesi genellikle “Ol” (der); o da hemen olur” şeklinde tercüme edilmektedir. Oysa burada hemen “olmaktan” değil, “oluşmaya başlamaktan” söz edilmektedir ki geniş zaman anlamı veren [yekûnu] kalıbı da bunu gerektirmektedir. Ayette yer alan [fe yekûnu] ifadesindeki [fe] edatı da oluşumun hemen başladığını gösteren bir anlam katkısı sunmaktadır. Bu konudaki diğer kullanımlar: Âl-i İmrân 3:47, 59; En‘âm 6:73; Nahl 16:40; Meryem 19:35; Yâsîn 36:82; Mü’min 40:68.  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 16:40; 36:82; 54:50.  

22.Yani O, göklerde ve yerde olanların sahibidir. Hiç bir şeyi kendine eş, ortak edinmediği gibi yarattıklarından kendine oğul edinmiş de değildir.  

 Allah Teâlâ’nın bir şeyi murat etmesi, onun hakkında «Ol!» emridir. Allah’ın dilediği her şey vakti saati gelince mutlaka olur.  

1 Allah bu güzel ve benzersiz göklerin ve yerin yaratıcısıdır. Çocuk edinmek ise böyle bir icat ile değil, doğum ile ve güçlükle olur. Yaratıklar Ondan koparak meydana gelmiş, Ondan doğarak oluşmuş şeyler değildir. Önceleri Hz. İsa'ya “Allah'ın oğlu” diyen Hristiyanlar, daha sonra ona hâşâ “Allah” da dediler. Bu âyet de işte onların dediklerinin yanlış olduğunu ispat etti. Bundan dolayıdır ki, İslâm'da Allah'a “baba” demek küfürdür. Ayrıca Vahdet-i Vücut felsefesinin dediği gibi her şey, Allah değil, Allah’ın yarattığı varlıklardır.  

[224] “Yoktan eşsiz ve benzersiz yaratan” diye çevirdiğimiz bedî‘ bazı dilciler tarafından dört harfli ebde‘a kökünden ism-i fail olan mubdi‘ mânasına alınmıştır. Bu sonuca takdir yoluyla varılmıştır. Fakat Asmaî bu görüşü reddederek kelimenin kökeninin üç harfli olup kıyas yoluyla sıfat-ı müşebbehe vurgusu kazandığını söyler. Birincilere göre “yoktan var eden”, Asmaî’ye göre ise “eşsiz ve benzersiz yaratan” anlamına gelir (Menâr). İkisi de doğru olduğu için biz mealde iki anlamı da verdik. İsm-i fail kalıbı daha çok failin fiiline ilişkin iken sıfat-ı müşebbehe kalıbı failin zâtına ilişkindir. Bu durumda bedî‘ hem Yaratan’ın eşsiz ve benzersizliğine, hem de yaratışının eşsiz ve benzersizliğine delâlet eder. İbdâ‘, “daha önce var olan bir örneğe ve hammaddeye ihtiyaç duymaksızın, benzeri daha önce var olmayan bir şeyi hiç yoktan yaratmak” demektir. Kur’an’da halk ile “yaratma” sadece iki yerde insana da nisbet edilir, lâkin ibdâ‘ ile “yaratma” asla insana nisbet edilmez. “Varlıktan önce ne vardı?” sorusunun cevabını ancak Bedî‘ olan Allah verirdi. İşte bu âyet, o cevabın ta kendisidir. [225] Buradaki kun (ol) emri, “teklif emrinin” karşıtı olan “tekvin emrine” tekabül eder. Teklif emri kelâm sıfatıyla, tekvin emri irade sıfatıyla bağlantılıdır. Teklif emri şuurlu varlıklara kelâmî bildirim (vahiy) yoluyla, tekvin emri şuursuz varlıklara fiilî yaptırım yoluyla ulaştırılır. Bu âyette şuursuz varlıklara yapılan tekvînî emrin eylemsel dili, şuurlu varlık olan insana gönderilen teklifî emrin dili olan “kelam”a çevriliyor. Bizim, buradaki kun emrini, eşyanın oluş diliyle bir söz değil bir fiil olarak algılamamız gerekir. Teklifin muhatabı şuurlu varlık olan insandır ve insan bu yönüyle fiili vahiydir. Tekvinin muhatabı ise sadece varlık değil, aynı zamanda yokluktur da. Yokluk böyle bir tekvin emriyle karşılaştığı zaman varlığa dönüşür. Bu süreç şuursuz eşyanın tâbi olduğu statik kadere göre işler (kevnî yasalar). Şuurlu varlıklara gönderilen teklif emri ise, onların tâbi olduğu dinamik kadere (fıtrî ve şer’î yasalar) göre işler. Maksat Allah’a bir soy ve sop izafe edilemeyeceği gerçeğini anlatmaktır. Allah bütün varlığın yoktan var edicisiyken, bu sınırsız gücü elinde bulunduran Zât’a oğul isnat etmek korkunç bir bühtandır.  

[*] Bu âyete, "ol der, hemen olur" şeklinde meâl verilir. Allah her şeyi bir ölçüye göre yarattığından (Kamer 54:49) o emirle, sadece oluşum başlar. Mesela Allah, bir çocuğun olmasını murad ettiğinde emri, döllenme öncesinde verir (İnsan 76:1-2) ve çocuk oluşmaya başlar. Âyete yukarıdaki meâli vermemizin sebebi budur.