Bakara Suresi 171. Ayet

Taberî (II, 79 vd.) ve İbn Atıyye (I, 238-239) gibi önde gelen müfessirler bu âyetle ilgili başlıca iki yorum aktarmışlardır: a) Hayvanın, kendisine seslenen çobanın sesini duyduğu halde ne söylendiğini anlamadığı gibi, kâfir de kendisine açıklanan âyetleri, tebliğ ve davetleri duyar da bunların içerdiği hakikatleri bir türlü anlamaz, bu sebeple de inkârından vazgeçmez. b) Kâfirlerin söylenenden hiçbir şey anlamayan putlarına yakarışları, çobanın ne söylediğini anlamayan koyunlarına seslenip durmasına benzer. Birinci yoruma göre âyet, kâfirlerin İslâmî tebliğ ve davet karşısındaki anlayış kıtlığını ve duyarsızlıklarını dile getirmekte; ikinci yoruma göre ise kâfirlerin, yakarışlarını duymaktan bile âciz olan putlara değer verip tapmalarını kınamaktadır. Taberî, âyetin yahudilerle ilgili olduğunu ileri sürerek birinci yorumu tercih eder. İkinci yorum ise âyetin müşriklerle ilgili olduğu ihtimaline dayanmaktadır. Ancak bu ihtimale birinci yorum da uygun düşmektedir. Kâfirlerin atalarının yolunu körü körüne taklit ettiklerini anlatan bir önceki âyetle 171. âyetin, “Onlar sağır, dilsiz ve kördürler; çünkü onlar düşünmezler” meâlindeki son cümlesi dikkate alındığında ilk yorum daha isabetli görünmektedir. Son iki âyette genel olarak insanların körü körüne eskiye bağlı kalmalarının doğru olmadığı, yeni fikirlere kulak verip insaflı ve ön yargısız bir şekilde bunları akıl ve vahiy ölçülerine vurarak değerlendirmek gerektiği bildirilmektedir. Bu, Kur’an’ın her vesileyle üzerinde durup önemini vurguladığı objektiflik ilkesidir.

Benzer mesajlar: Bakara 2:18; En‘âm 6:39; Hûd 11:24.  

1- Dinlemeden, duyduğu şeyi anlamadan yalnızca bağırıp çağıran kimsenin durumu gibidir.  

34.Burada inkar edenler, çağırış ve haykırıştan başka bir şey duymayan yaratığa seslenen kimseye benzetilmiyor. Daha önce 17. ayeti kerimede verilen örnekte olduğu gibi bir örnek veriliyor. Bu örnekle anlatılmak istenen ise şudur: Kâfirler adeta kendilerine söylenilenin anlamını anlayamayan ama sadece haykırışları, bağırışları duyup şartlanmışlık dolayısıyla bu seslere göre hareket eden hayvanlar gibidirler. Bu kâfirlere bir şeyler anlatmaya çalışan kimse de anlamlı sözlerle o hayvanlara bir şeyler anlatmaya çalışan çoban gibidir. Şu halde nasıl hayvanlar kendilerine söylenilen anlamlı sözlerden bir şey anlayamazlarsa, kâfirler de kendilerine anlatılan hakikati kavrayamazlar. (Bu konuda bkz. Konyalı Mehmed Vehbi, Hulasatu`l-Beyan, C.I, sh.287; Mevdudi, Tefhimu`l-Kur`an, C.I, sh.137; Mecme`u`t-Tefasir, C.I, sh.241)  

[Bu ayete “kâfirlerin örneği çobandan çağrı ve sesleniş dışında bir şey anlamayan hayvanlar gibidir,” şeklinde de meal verilebilir. Bu takdirde çoban peygamberdir.]  

Âyette; inkârcıların kendilerini imana çağıran peygamberleri ciddiye almaması, ilahi mesajlara karşı ilgisiz ve kayıtsız kalması, insani olandan uzak olmanın da bir göstergesi olarak hayvanların durumuna benzetiliyor. Bununla birlikte vahyin getirdiği öğretileri duymak istemeyen, gerçekleri görmeyi ve konuşmayı reddederek tam bir ilkesizlik ve duyarsızlıkla ilahi buyrukların karşısında duran inkârcıların da Hakk’ı anlamayacağı anlatılıyor. İnkârcıları Hakk’a karşı sağır, dilsiz ve kör yapan kendi iradesizlikleri ve tutarsızlıklarıdır. Yoksa Allah, kimseyi dünyada İslam’a karşı dirensin ve ahirette de azap görsün diye yaratmamıştır. Nitekim Zümer Sûresi, 39:7. Âyette; “O (Allah), kullarının inkâr etmesine (azap görmesine) razı olmaz.” buyrulmaktadır.  

 170-171. âyetlerde insanların körükörüne eskiye bağlanmaları, yeni ortaya konmuş fikirlere kulak vermemeleri kötülenmiş, bu konuda doğru olanın, akılcı olarak hareket edilmesi olduğu söylenmiştir. Zemahşerî’ye göre âyetin meâli şöyledir: Kâfirleri doğru yola çağıran davetçinin (Peygamber’in) durumu, bağırıp çağırmadan başka bir şey işitmeyenlere seslenen çobanın durumu gibidir.  

(2)“Başlarını kaldırıp hakkı dinlemek, Kur’ân’ın irşâdına (doğru yolu gösteren çağrılarına) kulak vermek ile necatları (kurtuluşları) mümkün idi. Fakat nefislerinin şeytânî olan hevâsı, -Kur’ân’ın sadâsını (sesini)kulaklarına işittirecek havayı karıştırdığı için- Kur’ân’ın kendilerini irşâd etmesine mâni‘ olmuştur.” (İşârâtü’l-İ‘câz, 110)  

[3] Yâni putlara tapmak da behayim ile konuşmak da akılsızlıktır. Yahut kâfir olanları imana dâvet eden veya vazeden zât işittikleri sözlerden sada ve nidadan başka bir mâna anlamayan behayime haykıran çoban gibidir. Yahut kâfirler haykırılan behayim gibidir. Behayim sesi işitir, maksadı bilmez. Nidayı hisseder, manâsını anlamaz. Yahut senin kâfirleri dâvetin çobanın behayime haykırmasına benzer.  

1 Bu âyette, temsili bir teşbih vardır. Yani o kâfirler, çoban, kendilerine: “insan gibi yiyin, için, yayılın” derse anlamayan hayvanlar gibidirler. Onlar ancak, ıslık, düdük, çan ve haykırma gibi manasız sesleri dinlerler. Allah’tan, Peygamberden bir şey anlamazlar, anlam yüklü sözleri duymazlar. Hep çan ve düdük sesleri arkasında dolaşırlar, bunlara da cevap olarak, anlamsız sesler çıkarırlar ve bunların ne dedikleri de asla anlaşılmaz. 2 Bk. (Bakara: 18, En’am: 39, Enfal: 22, İsra: 97)  

[328] Yen‘ıku, hem “çobanın sürüye bağırmasını” hem de “karganın gaklamasını” ifade eder (Lisân). Bu teşbihte kendisine benzetilen “çobanın bağırdığı sürü” olabileceği gibi, “anlamlı bir çağrıya karşı anlamsız bir gaklamayla karşılık veren karga” da olabilir.  

Peşin hükümle kendilerini gerçeğe kapatanlarla insanlara mahsus iletişim kurmak mümkün değildir. Onlara delil getirmenin faydası olamaz, zira bu hususta hayvandan farkları yoktur.  

[1] Kâfirlerin. [2] Âyetteki na'q , karganın ötmesi anlamına geldiği için (Lisân) meâl bu şekilde verilmiştir.  

(73) Onlar, kendilerini doğru yola çağıran Peygamberi veya Kur’ân’ı, tıpkı bir sürünün çobanı işitmesi gibi, anlam veremedikleri bir ses olarak işitirler; onun mânâsına nüfuz edemezler.