Bakara Suresi 225. Ayet

İslâm’dan önce kutsal kabul edilen, büyük ve önemli bulunan birçok şeye yemin edilirdi. İslâm bunları yasakladı ve yalnızca Allah üzerine “vallahi, billahi, tallahi” şeklinde yemin edilebileceği kaidesini getirdi. Allah üzerine yapılan bu yeminin mânası “Doğru söylediğime, dediğimi yapacağıma... Allah’ı şahit kılıyorum” demektir. Bunu söyleyen kimse ya ne dediğini bilerek, farkında olarak, sonucunu hesap ederek söylüyordur ya da alışkanlık icabı bu söz ağzından çıkıyordur. Tefsircilerin çoğuna göre ikincisi, âyette “lağv” kelimesiyle ifade edilen ve bizim “kasıtsız “ diye tercüme ettiğimiz yemindir. Böyle yeminlerde sorumluluk yoktur; yani günahı kefâretle telâfi etme mecburiyeti yoktur. Bunun dışında üç çeşit daha yemin vardır: a) Yalan yere yemin (gamûs); b) Bir fiil veya tasarrufu bir başka şeyin (şartın) gerçekleşmesine bağlayan (ta‘lik) yemin; c) Bir haber, bilgi veya vaad doğru olmadığı halde öyle zannedilerek yapılan yemin. Bu âyette “kalbin yöneldiği, azmettiği” diye ifade edilen, bir başka âyette ise “...Fakat bilerek ettiğiniz yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutar” (Mâide 5:89) şeklinde açıklanan yeminler aynıdır ve bu üç yemin çeşidini içine almaktadır. Bu yeminlerin sorumluluğu, Mâide âyetinde bildirilen kefârettir. Hanefîler’e göre ise sorumluluğu bulunmayan (lağv) yemin, yalan ve asılsız olduğu bilinmeyen –böyle bir kasıt bulunmadan– bir konu üzerine yapılan yemindir. Bu yemine hem dil alışkanlığı yüzünden ağızdan çıkan yeminler, hem de doğru zannedildiği için yapılan yeminler girmektedir, bunların günah veya kefâret şeklinde bir sorumluluğu yoktur. Geriye iki yemin kalır: 1. Bilerek yalan yere yemin etmek. Bu büyük günahtır ve kefâretle telâfi edilemez; tefsir etmekte olduğumuz âyette geçen “kasıtlı yemin” budur. 2. Bir şarta bağlı fiillerle ve tasarruflarla ilgili yeminler. Bunların da bozulması, yerine getirilmemesi halinde sorumluluğu kefârettir ve Mâide âyetindeki “bağladığınız yeminler”den maksat yalan yere yemin değil işte bu yemindir.

Benzer mesaj: Mâide 5:89.  

47.Yani "yemin niyeti taşımaksızın sadece dil alışkanlığıyla yaptığınız yeminden sorumlu olmazsınız. Ancak kalben yemine niyet edip de bilerek yaptığınız yeminden dolayı sorumlusunuz." Buradaki sorumluluk yemin hükümlerine tabi olmayı gerektiren sorumluluktur. Böyle bir sorumluluğu gerektiren yemin bozulduğunda yemin keffareti gerekir. Ama dil alışkanlığıyla kullanılan yemin sözlerinden dolayı keffaret gerekmemektedir.  

Bkz. 5:89  

[1] Kasten olan şeylerle.[2] Ukubette acele etmez.  

1 Lağv: Kelime olarak, “itibar edilemeyecek kadar önemsiz söz” demektir. Yemin-i lâğv ise; bir yalan kastı bulunmaksızın yapılan yemindir. Bu yeminlerden dolayı keffaret gerekmez. Bk. (Mâide: 89) Allah yalan kastı bulunmayarak ve doğru zannedilerek yapılan gerçek dışı yeminlerden dolayı kullarını hesaba çekmez. Fakat isteyerek, yalan kastiyle, bile bile yalan olarak yapılan yeminlerden dolayı kullarını hesaba çeker. Bu tür yeminlere “yemin-i gamus” denilir ki bu tür yeminlerin günahından keffaret ile dahi kurtulunamaz. Bir de yemin çeşitlerinden “yemin-i mün'akide” vardır ki bu yemin gelecekte bir şey yapmağa veya yapmamağa dair söz verme şeklinde yapılan yemindir. “Falan şeyi yaparsam şöyle olsun, şunu vallahi yapacağım yahut vallahi yapmayacağım” tarzında yapılan yeminler için keffaret gerekir. 2 Yukarıdaki tercüme; “kalplerinizin kazandıkları” ifâdesinin, mecâzen, “kasıtlı olarak yaptığınız yeminleriniz” anlamına geldiği için yapılmıştır. Bk. (Mâide: 89)  

[424] Lağv herhangi bir kıymet taşımayan, hükümde itibara alınmayan söz demektir. İnsanın bu türden bir “gevezelik” ve “boşboğazlık” alameti olarak yaptığı yeminlerden dolayı Allah’ın hesap sormayacağı bir af ve rahmet olarak ifade buyurulmuştur. Bir insan öyle olduğu zannıyla “vallahi şöyle” demiş de sonunda bu zannında yanılmışsa, Allah onu bundan dolayı sorumlu tutmayacaktır. Çünkü bunda “yalan söyleme kastı” bulunmamaktadır. Bu âyet yemin etme alışkanlığı olan kimselere ilişkin olarak da anlaşılabilir. Bu tipler kalben yemini kasdetmediği hâlde boşboğazlık olarak yemin ederler. Bu pasaj, hicretin ardından sosyal ve hukukî bir problem olarak ortaya çıkan ailenin dağılmasını konu almaktadır. [425] Yalan kastı taşımayan yeminlerin affedilmesi de aslında hiç vebal olmadığı için değil, Allah’ın rahmetinde ve kullarına karşı cezalandırmada aceleci olmayışından kaynaklanmaktadır. (Halîm ismi için bkz: 33:51, not 68).  

(113) Âyette geçen yemin türü, “lâğv yemini” olarak adlandırılmıştır ki, yalan kastı olmadan yapılan yemini ifade eder. Bu, insanların, dil alışkanlığıyla, sözünü vurgulamak için yaptıkları ve kimseyi aldatma amacı gütmedikleri yemin türüdür ki, bu tür yeminlerdeki yanılmadan dolayı bir kefaret yükü getirilmemiştir. Kefaret gerektiren ve gerektirmeyen yeminlerle ilgili ayrıntı 5:89’da gelecektir.(114) Kullarına yumuşaklıkla ve şefkatle muamele eder; müsamaha gösterir; kusurlarını bildiği ve ceza vermeye de gücü yettiği halde onları cezalandırmakta acele etmez ve onlara tevbe etmeleri için fırsatlar verir.