Bakara Suresi 279. Ayet

Tövbe edip faizcilikten vazgeçenlerin tahakkuk edip de henüz borçluların ödemediği faizleri almalarına izin verilmemesi, ana paradan başka bir fazlalığa haklarının bulunmadığının açıkça ortaya konması, ancak böyle yaptıklarında hem haksızlık etmekten hem de haksızlığa uğramaktan kurtulacaklarının bildirilmesi, bazı kimselerin “Faizin azı helâldir, ancak kat kat olanı haramdır” şeklindeki anlayış ve yorumlarının isabetli olmadığını göstermektedir. Rûm sûresinde herhangi bir faizle artsın diye verilen sermayenin artmayacağı bildirilirken (30:39) kullanılan üslûp ve ifade de bu türlü bir anlayış ve yoruma ters düşmektedir. Rivayet tefsirlerinde bu âyetin gelişiyle ilgili bazı sebepler zikredilmiştir: 1. Tâif’te oturan Sakîf kabilesi faizcilik yapardı, birçok kimse üzerinde faiz alacakları vardı; Mekke’nin fethinden sonra Tâif kuşatılmış, bu arada faiz yasağı da konmuş bulunduğu için bu konuda bir anlaşma yapılarak İslâm’a girmişlerdi. Anlaşmaya göre kendilerinin faiz borçları düşecek, yasaktan önce tahakkuk etmiş faiz alacaklarını ise tahsile devam edeceklerdi. Mekke Valisi Üseyd’e başvuran –faiz borçlusu– bazı Mekkeliler, Sakîf’e olan faiz borçlarını ödemeyeceklerini bildirdiler, Sakîfliler ise anlaşma gereği talepte ısrar ettiler. Durum Resûlullah’a bildirilince bu âyet nâzil oldu (Taberî, III, 107). Anlaşılan o ki, Resûlullah bu anlaşmayı, “Yasaktan önce gerçekleşmiş faiz alacakları haram kapsamına girmez” ictihadına göre yapmıştı; bunun üzerine inen âyetle söz konusu ictihad düzeltilmiş oldu (İbn Âşûr, III, 94). 2. İslâm’dan önce, Hz. Peygamber’in amcası Abbas ile Hâlid b. Velîd ortak olarak faizcilik yapıyorlardı, faize yatırılmış büyük bir servetleri vardı. Âyet nâzil olunca Resûlullah halka hitap ederek, “İyice duyunuz ki Câhiliye devrinden kalma bütün faiz borçlarını kaldırıyorum; ilk kaldırdığım faiz alacağı da amcam Abbas’ınkidir!” buyurdu (Ebû Dâvûd, “Hac”, 57; İbnü’l-Cevzî, Zâdü’l-mesîr, I, 332). İbnü’l-Cevzî bu rivayetleri sıraladıktan sonra İbn Abbas, İkrime gibi kadîm tefsircilerden şu önemli notu da nakletmiştir: Allah “... Kalan faizi bırakın” buyuruyor; çünkü daha önce bütün faizler terkedilmiş, yalnızca Sakîf’in faizleri kalmıştı.

Bu tehdit de tıpkı Bakara 2:275. ayette olduğu gibi sadece “faiz”le ilgili kullanılmaktadır.,“Haksızlık etmemek ve haksızlığa uğratılmamak” cümlesi, Kur’an’ın en önemli prensiplerindendir.  

bk. Kur’an-ı Kerim, 21:109.  

58.Yani bu tutumunuzun Allah`a ve peygamberine karşı bir savaşa girişmek anlamı taşıyacağını düşünün.  

“Faiz için birikmiş olan farkı almaktan vazgeçmek.” daha çok kişiler arasındaki faizi anlatmaktadır. Eğer bankada biriken faiz farkı bankaya bırakılırsa o takdirde faiz müessesesi daha da güçlenerek insanları sömürmeye devam edecektir.  

[7] Allah'tan sakınmayıp faizden baki kalandan vazgeçmezseniz.[8] Veya bildirin.[9] Faizden vaz geçerek noksan almakla veya geçinmek ile mağdur olmayacağınız gibi onları da ziyade almak suretiyle mağdur etmezsiniz.  

1 Bu bölüm, “Eğer böyle yapmazsanız, Allah’a ve Peygamberine karşı savaş açtığınızı bilin.” şeklinde de tercüme edilebilir.2 Buradan, ister kâfirlerin, isterse haramlığına inandığı halde faizi terk etmeyenlerin, tıpkı zekâtı inkâr veya vermekten çekinenler gibi ya mürted veya İslâm devletine isyan etmiş olacakları anlaşılmaktadır. Hariçteki kâfirlere ilân-ı harp, her zaman zarurî olmadığı halde bunlar için vacip kılınmıştır. Buna göre; faizden sakınmak, “İslâm Devleti” uyruğundakilerin hepsine farz-ı ayın olduğu gibi faizi kaldırmak da önemli bir toplumsal farzdır. (Özetle-Elmalılı) İslâm dışı yönetimler altında yaşayan Müslümanların görevi; faizli sistemlere uyum sağlamak için bahaneler uydurmak değil, bu sistemlerden bir an evvel kurtulmanın yollarını aramak ve bu uğurda çalışmaktır.  

[533] Belirsiz formda gelen harb kelimesi, azamet ve teksir vurgusu içerir. Bu yüzden “amansız” kelimesi paranteze alma gereği duymadık. [534] Kur’an’ın günaha dair en ağır ifadelerinden biri, belki de birincisidir: Allah’a ve elçisine savaş açmak. İfadedeki bu sertlik, sadece otoriteye boyun eğdirme talebiyle izah edilemez. Bu faizin felaket bir zulüm ve ölümcül bir sosyal ve ekonomik zehir oluşuyla alâkalıdır. [535] Elbette faiz almak haksızlık yapmaktır. Ancak insanlardan vâdeli mal veya borç para alıp da enflasyon güneşi altında eritmek de bu işi tersinden yapmaktır. Âyetin “haksızlığa uğratmak” dediği bu olsa gerektir. Bunun içindir ki vâdeli alışverişlerde vâde farkına cevaz verilmiştir. Râzî tefsirinde faizle alışverişin farklılığına değinirken aynen şöyle der: “Bir adam bir elbiseyi peşin 10’a satarken, bir ay vâdeli 11’e satsa bu alışveriş caizdir” (Râzî VII, 79).  

[1] Resul (رسول), "gönderilen"demektir. Bir bilgiyi iletmek için gönderilen elçiye resul dendiği gibi onunla gönderilen bilgiye de resul denir (Müfredat). Kur'an'daki resul kelimeleri ya elçi ya da Allah'ın Kitabı anlamındadır. Elçi ölümlü, Kitap kalıcıdır. Allah Teâlâ şöyle demiştir: "Muhammed sadece elçidir. Ondan önce de elçiler geldi. O ölse veya öldürülse, gerisin geri mi döneceksiniz?" (Al-i İmran 3:144) Artık aramızdaki resul, Kur'an olduğu için bu gibi âyetlerde kelimeye başka anlam verilemez. [2] Ana malın yani borç olarak verilen şeyin üstündeki her fazlalık faizdir.