Tâhâ Suresi 96. Ayet

“Ben onların görmediklerini gördüm, bu yüzden elçinin izinden bir avuç avuçladım ve onu attım. Nefsim beni böyle yapmaya itti” diye cevap verdi.

1- Halkın göremediğini, yani Mûsâ Nebi'nin sihir yaptığını anladım.  

bk. et-Tefsîru’l-Kebir, 22:109-113.  

5.Yahut süs eşyalarının eritildiği potanın içine.  

 Müfessirlere göre Sâmirî’nin, İsrailoğullarının görmeyip de kendisinin gördüğünü ve izinden bir avuç toprak aldığını iddia ettiği elçi, Hz. Musa’nın huzuruna gelen Cebrail idi. Sâmirî, onun atının bastığı yerlerin yeşerdiğini görmüş, izinin toprağından bir avuç alıp ateşe atmıştı. Âyeti, mecazî manada «Allah’ın ilham ettiği ilmi böyle kullandım» şeklinde anlamak da mümkündür.  

[2] Bilmediklerini bildim.[3] Ey Resul! Sizi haksız gördüm de senin dininden, sünnetinden bir şey fırlattım.[4] Nefsime uydum.  

(Müfessirlerin genel görüşüne göre ise Samiri, Hz. Cebrail’i yere indiği şekli ile görmüş, onun ayağının altından veya atının ayak bastığı yerden bir avuç toprak almış ve bunu altın buzağının üzerine atmıştır. O da bundan ötürü böğürebilecek olmuştur. Veyahut bu bir avuç toprak o altın külçesini böğürebilecek bir buzağıya dönüştürmüştür. )  

1 Yani, Samiri: “Mûsa’nın dininde işime gelmeyen hükümler gördüm. Bunları beğenmediğim için onun dinini kendi düşüncelerime göre yorumlayıp bazı eklemeler ve eksiltmeler yaptım. Doğrudan doğruya inkâr etseydim belki buna muvaffak olamazdım.” diyerek, ta o günden bugünkü toplum ve sistem mühendislerine sahtekârca bir yöntem öğretmiştir. Bu yöntemin ana ilkesi: “inkâr etme, gönlüne göre düzenle” mantığıdır.2 Bu âyet: “Ben onların görmedikleri bir şey gördüm: (Sana gelen) elçinin (Cebrâil’in) izinden bir avuç (toprak) aldım ve onu (erimiş madenin içine) attım. Bunu, bana nefsim hoş gösterdi. dedi.” şeklinde de tercüme edilebilir. Ancak bu tercüme; Samiri gibi birisinin Cebrâil’i görmesinin mümkün olamayacağından dolayı, tercih edilmemiştir.  

[2619] Bazı ilk tefsirlerde yer alan ve vahiy temeline dayanmayan rivayetler paralelinde bir okumaya alternatif olarak, müfessir Ebu Müslim’in bu alternatif okuma biçimini Râzî, hem kabul ederek hem de doğruluğunu dört maddelik bir açıklamayla destekleyerek nakleder (Karşıt görüş ve destek için bkz: Âlûsi ve İbn Âşûr). Ebsartu fiilinin raeytu anlamına geldiği hatırlanacak olursa, fiil somut bir şey görmekten de öte “bir görüşe varmak ve bir kanaate ulaşmak” vurgusunu da içerir (aynı kökten gelen besâir ile ilgili bir açıklama için bkz: 17:102, not 120). [2620] Veya Sâmirî’nin uydurduğu bir yalan olarak “Elçi meleğin bastığı yerden bir miktar toprağı içine attım”. “İz, belirti, bilgi, belge, delil” anlamlarına gelen eser, kökeni dolayısıyla “etkili” ve “kalıcı” yan anlamlarını bünyesinde barındırır. Klasik tefsir, er-Rasul’ün “vahiy meleği” olduğunu söylemişse de, Kur’an’ın hiçbir yerinde -belirlilik takısıyla- bu kelime Cebrail için kullanılmaz. Kaldı ki “Sâmirî’nin ayrıcalığı neydi ki Cebrail’i görebildi?” sorusuna getirilen cevapların hiçbir mesnedi yoktur (Bkz: Kurtubî). Müfessir Râzî’nin de katıldığı Ebu Müslim’in yaklaşımına göre, buradaki “Elçi” Hz. Musa’dır. “Çekilip alınan” ve “kaldırılıp atılan” da onun tebliğ ettiği mesajın “en etkili parçası” (eser) olan “tevhid”dir. Samirî, aşkın ve mutlak Allah inancının yerine, putperestçe düşüncelerinin ürünü olan somut, elle tutulup gözle görülür ‘tanrıları’ ikame ediyordu. Çoktanrıcı Apis kültü içinde bir alt totem olan İnek Tanrısı’nı hatırlatan inek yavrusu heykelini, işte bu nedenle yapmıştı. Sâmirî’nin Hz. Musa’ya “Elçi” demesi, müşriklerin Allah Rasûlü’ne “ey kendisine vahiy indirilen” (15:6) demesiyle aynı edebi üslubun eseridir (Krş: Meraği). [2621] Âyetin bu son cümlesi, Sâmirî’deki sapmanın kaynağına işaret etmektedir ki, o da içgüdülerinin etkisindeki bozuk tasavvurudur.  

Samirî bu sözü ile şunu demek istemişti: “Ben onların göremediklerini, yani Hayat bineği üzerinde sana gelen Cebrail (a.s.)’ı, gördüm. Kalbime bu duygu geldi, onun izlerinden bir avuç toprak aldım, onun bereketinden yararlanmak istedim.”  

[*] İltifat  

(7) Cebrail’in.