Âl-i İmran Suresi 73. Ayet

Müfessirler “Kendi dininize uyanlardan başka hiç kimseye inanmayın” sözünün yukarıda değinilen şaşırtma planının sahiplerine ait olduğu hususunda fikir birliği içindedirler (İbn Atıyye, I, 454). “De ki” hitabından sonra gelen ilk cümlenin yüce Allah’ın peygamberinden söylemesini istediği söz olduğu ise açıktır. Buna mukabil, “veriliyor diye” şeklinde tercüme edilen “en yü‘tâ” ifadesinin izahında müfessirler oldukça zorlanmıştır. Bu sebeple Râzî bu âyetin Kur’an’daki en müşkil âyetlerden olduğunu kaydeder (VIII, 96). Bunun Allah Teâlâ’nın peygamberinden söylemesini istediği sözünün devamı olarak düşünülmesi halinde, meâlinde olduğu gibi “Birine (Hz. Muhammed) size verilenin benzeri veriliyor diye mi veya rabbinizin huzurunda aleyhinize deliller getirecekler diye mi (böyle davranıyorsunuz)?” şeklinde çevrilmesi uygun olur. Ehl-i kitap’tan komplo hazırlayanların sözünün devamı sayılması halinde ise bu kısmın anlamı şöyle olur: “Size verilenin benzerinin başka herhangi bir kimseye verildiğine, yahut rabbinizin huzurunda onların size karşı deliller getireceklerine de (inanmayın)”. Râzî, bu ifadeyi Ehl-i kitaba ait sözün devamı sayan yorumu değişik açılardan eleştirir ve zayıf bulur (VIII, 96-97). Bu âyetin meâlinde “lutuf” şeklinde karşılık verilen fadl kelimesi “bol bol iyilik yapma ve yararlı şeylerle donatma” anlamına geldiği gibi, burada “peygamberlik verme”nin kastedildiği görüşü de vardır. Bu görüşün sahipleri, daha sonra gelen “Onu dilediğine verir” cümlesinin ışığında, bu âyet-i kerîmede peygamberlik mertebesine kişisel çaba ve hak edişle değil ancak ilâhî bağışla erişilebileceğine delâlet bulunduğunu belirtirler. Yine bu âyette geçen vâsi‘, Allah’ın güzel isimlerinden olup “geniş” anlamındadır; genel olarak O’nun sıfatlarının kuşatıcılığını, sınırsızlığını; özellikle ilim, rahmet ve lutfunun genişliğini ifade ettiği şeklinde anlaşılmıştır. Bu sebeple “vallahu vâsiun” cümlesine meâlinde “Allah (zât ve sıfatlarında) sınırsızdır” şeklinde mâna verilmiştir.

Benzer mesajlar: Bakara 2:120; En‘âm 6:71.  

1- Uygun gördüğüne. Hak edene, gereğini yapana.  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 57:29.  

73.İbnu Ebi Hatim`in Ebu Malik`ten rivayet ettiğine göre yahudi hahamları kendilerine uyanlara: "Ancak sizin dininize uyandan başkasına inanmayın" dediler. Yüce Allah da: "Gerçek hidayet Allah`ın hidayetidir" diye buyurdu.Not: 73. ayeti kerimenin baş tarafının 72. ayeti kerimenin devamı olduğu görülmektedir. Yüce Allah bu iki ayeti kerimede yahudi hahamların gerek kendi aralarında ve gerekse kendilerine uyan avami yahudilere karşı konuştuklarını özlü bir ifadeyle vermiş, sonra da onların bu sözlerine karşı ilahi cevabının ne olduğunu bildirmiştir.  

 Müfessir Râzî’nin Kur’an’da anlaşılması en müşkil âyetlerden biri olduğunu belirttiği bu âyetin «en yü’tâ...” ile başlayan kısmı şöyle de anlaşılmıştır: «(Ey ehl-i kitap!) Bir kimseye (Hz. Muhammed’e) size verilenin benzeri veriliyor diye mi (böyle karşı çıkıyorsunuz)? Yahut onlar (müslümanlar) Rabbinizin huzurunda aleyhinize deliller getirecek diye mi (böyle davranıyorsunuz)?»  

[1] Cümle-i mutarazadır.[2] Kudret helvası, Yelve kuşu... gibi nimetlerin ve mucizelerin.[3] Nazm-ı Celil nazm-ı sabıkın tetimmesi de olabilir: Size verilen şerayi gibi başkalarına verildiğinden midir? Yoksa sizi Rabbileri nezdinde hüccet ile ilzam edeceklerinden midir? ki böyle diyorsunuz — size verilen hidayetin başkalarına verildiğini veya sizi Rableri nezdinde ilzam edeceklerini inkâr etmeyin.. Daha başka türlü de tercüme olunabilir.  

1 Bu bölümün tercümesi, “(Ey Muhammed!) Sen onlara: “Doğru yolun ta kendisi, Allah’ın gösterdiği yoldur. (Siz, bunları) size verilenin bir benzerinin başka bir kimseye de verildiği yahut onların Rabbinizin huzurunda sizin aleyhinize delil getirecekleri için mi? (yapıyorsunuz.)” şeklinde de anlaşılabilir.  

[614] Hudallahın irabı konusunda Musa Carullah şöyle der: “Kalben inanıyorum ki bu âyette geçen hudallâh terkibi haberdir. Başına lâm-ı tarif alan el-huda kelimesi ise mübtedadır. Zira her türlü hidayeti Allah’ın hidayeti saymak ancak bu şekilde anlaşılabilir. Aklın gereği de budur. Bunun tersi yanlış olup âyetin anlamını bozar. Benim bu görüşüm birçok âyeti içermekte ve ben bu konuda Kur’an’ın irabını yapan ilim ehline muhalif düşünmekteyim (Kitabu’s-Sünne, s. 23).” Bu görüşü, dil açısından farklı bir yaklaşım olduğu için zikretme gereği duyduk. [615] Râzî âyetin bu cümlesini “çözülmesi çok zor bir problem” olarak niteler ve beş ayrı görüş zikreder. Bu cümlenin Allah’a mı, Yahudilere mi izafe edileceği sorununda birincilerden yana tavır koyar. Buna karşın Taberî, tüm görüşleri naklettikten sonra, dil ve bağlama uygunluk gerekçesiyle “De ki: Doğru yol Allah’ın yoludur” ara cümlesi dışındakileri, bir sonraki “de ki”ye kadar Yahudilerin sözü olarak alır. Diğer görüşleri “yanlış ve tartışmaya açık” olarak niteler.  

Bu mânâ daha güçlü olmakla beraber şu mânâ da muhtemeldir: "Size verilenin benzeri bir başkasına da verileceğine dair inancınızı veya Rabbinizin katında aleyhinizde delîl getircekleri şeyleri açıklamayın". "Ãæ êïÄÊîé "da "Ãæ"i nâfiye kabul edenler de vardır. O takdirde de mânâ şöyle olur: Dîninize tâbi' olandan başkasına uymayın ve onlara size verilene benzer bir şeyin hiç kimseye verilmeyeceğini söyleyin.