Nisâ Suresi 69. Ayet

Şevkânî’nin Taberânî, Ziyâ el-Makdisî gibi hadisçilerden naklettiğine göre bir sahâbî Allah resulüne gelmiş ve dünyayı kendisine dar eden şu endişesini dile getirmiştir: “Ey Allah’ın elçisi! Ben seni kendimden ve çocuklarımdan daha çok seviyorum. Evimde iken seni hatırlıyor, hasretine dayanamadığım için hemen gelip görüyor, yüzüne bakıyorum. Senin ve benim ölümümü düşündüm. Anladım ki, sen öldüğünde ve cennete girdiğinde peygamberlere mahsus yüce makamlarda bulunacaksın. Ben ise cennete girdiğimde seni göremeyeceğimden korkuyorum!” Hz. Peygamber bu sözlere cevap vermeden Cebrâil gelmiş, Allah’a ve resulüne itaat edenlerin cennette kimlerle beraber olacaklarını bildiren âyeti getirmiştir (I, 545).

Bu ayet Fâtiha 1:7’deki mesajın açılımıdır. Ayette sözü edilen [en-nebiyyîn] kelimesi “peygamberler”; [es-sıddîkîn] sözcüğü “gerçeği onaylayanlar”; [eş-şühedâ’] kelimesi “gerçeğe şahitlik edenler”; [es-sâlihîn] sözcüğü ise “sözü ve özü bir olanlar” demektir.  

69.Taberani ve İbnu Merdeviye`nin Hz. Aişe (r.a.)`den rivayet ettiklerine göre bir adam Resulullah (a.s.)`a gelerek onu çok sevdiğini ve evine gittiğinde bile hasretine dayanamayıp görmek için yanına geldiğini ifade ederek: "Düşünüyorum sen de ben de ölürsek sen cennete girdiğin zaman peygamberlerin mevkisine yükseltileceksin. Bense cennete girdiğim zaman korkarım seni göremeyeceğim" dedi. Bunun üzerine bu ayeti kerime indirildi.İbnu Ebi Hatim`in Mesruk`tan rivayetine göre de bazı sahabilerin Resulullah (a.s.)`a benzer şeyler söylemeleri üzerine bu ayeti kerime indirilmiştir. Bu konuda daha başka rivayetler de nakledilmiştir. Ancak tümünde sahabilerin cennette Resulullah (a.s.)`ı görememe endişelerini ortaya koymaları üzerine bu ayeti kerimenin indirildiği ifade edilmektedir.  

Peygamberlerin, kendilerini izleyen inananlardan mutlak surette üstün olması gerekmez. Nitekim, gerçek inananlar, peygamberlerle birlikte ebedi hayatı yaşayacaklardır.  

(1)“Evet, مِنَ النَّبِيّ۪نَ [peygamberler] nasıl ki sarâhatle (açıkça) Hazret-i Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm’a bakıyor. وَالصِّدّ۪يق۪ينَ [sıddîklar] fıkrasıyla Ebû Bekri’s-Sıddîk (ra)’a bakıyor. Hem Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm’dan sonra ikinci olduğuna ve en evvel yerine geçeceğine işâret ettiği gibi, وَالشُّهَدَاءِ[şehîdler] kelimesiyle Hazret-i Ömer’i, Hazret-i Osman’ı, Hazret-i Ali’yi Rıdvânullâhi Aleyhim Ecmaîn’i berâber ifâde ediyor. Hem üçü, Sıddîk’tan sonra nübüvvetin hilâfetine mazhar olacaklarını (halîfe olacaklarını) ve üçü de şehîd olacaklarını, fazîlet-i şehâdetleri de sâir fezâillerine (fazîletlerine) ilâve edileceğini işâret ediyor ve gaybî bir sûrette ifâde ediyor (gelecekten haber veriyor). وَالصَّالِح۪ينَ [sâlih kimseler] kelimesiyle Ashâb-ı Suffe, Bedir, Rıdvân gibi mümtâz zevâta (seçkin zâtlara) işâret ederek وَحَسُنَ اُولَئِكَ رَف۪يقاً [İşte onlar, ne güzel arkadaştırlar!] cümlesiyle, ma‘nâ-yı sarîhiyle (açık ma‘nâsıyla) onlara ittibâa (tâbi‘ olmaya) teşvîk ve Tâbiînlerdeki tebaiyeti (tâbi‘ olma vasfını) çok müşerref ve güzel göstermekle, ma‘nâ-yı işârîsiyle (işâret ettiğima‘nâsıyla) hulefâ-i erbaanın (dört halîfenin) beşincisi olarak اِنَّ الْخِلَافَةَ بَعْد۪ي ثَلَاثُونَ سِنَةٌ [Şübhesiz ki benden sonra hilâfet, otuz senedir] hadîs-i şerîfinin hükmünü tasdîk ettiren müddet-i hilâfetinin (halîfelik süresinin) azlığıyla berâber, kıymetini azîm (çok büyük) göstermek için ma‘nâ-yı işârîsiyle Hazret-i Hasan Radıyallâhü Anh’ı gösterir.” (Lem‘alar, 7. Lem‘a, 28-29)  

(Şevahid’ut Tenzil c.1 s.153–154, Erceh’ul Metalib s.22, Mizan’ul İ’tidal-i Zehebi s.212’de yer aldığına göre İbn-i Abbas bu ayetin tefsirinde şöyle demiştir: “İşte onlar, Allah’ın nimetine eriştirdiği peygamberler, dosdoğru olanlar, şahitler ve iyilerle beraberdirler” ayetinden kasıt, “Ali bin Ebi Talib, Cafer Tayyar, Hamza bin Abdulmuttalib, Hasan ve Hüseyin’dir.”)  

1 Bu âyette Peygamberlerden sonra sıddîklerin zikredilmesi, Peygamberimizden sonra halîfenin Hz. Ebû Bekir olacağına bir işaret olabilir. (Kurtubî)2 Hz. Aişe (r.a)’dan: Bir gün adamın birisi Peygamber Efendimize gelerek: “Ey Allah’ın Elçisi! Ben, seni nefsimden, ailemden ve çocuklarımdan daha çok seviyorum. Evimdeyken aklıma sen gelince dayanamayıp, yanına geliyorum ve sana bakıyorum. Senin ve benim öldüğümü düşününce biliyorum ki sen, cennette Peygamberlerle birlikte olacaksın. Cennete girince ben seni orada görememekten korkuyorum.” dedi. Bunun üzerine Peygamberimiz o adama bir şey söyleyemedi ve hemen arkasından bu âyet indirildi. (Vâhidî)  

[803] Fâtiha’daki “Kendilerine nimet verilenler” (1:6) bunlardır. Allah Rasûlü’nün son sözünün de er-rafiku’l-a’lâ (yüce dostlar katına) olduğu hatırlanmalıdır.  

Gerçeği söyleyen bilginler  

[*] Ayetteki şuhedâ = الشُّهَدَاءِ kelimesi şehid = شهيد kelimesinin çoğuludur, şahitler anlamına gelir. Bilgisini, gözüyle görmüş gibi kesinleştiren alimler demektir.