Fussilet Suresi 36. Ayet

Buraya kadar insanların, “Rabbimiz Allah” dedikten sonra dosdoğru çizgide yürümeleri, Allah yolunun davetçileri olmaları, güzel ve yararlı işler yapmaları, Allah’a teslim olup müslüman olmayı en yüce değer olarak bilmeleri, kötülüğe iyilikle karşılık vererek aralarında sıcak dostluk ve kardeşlik ilişkileri kurmaları ve bunu başarmak için başta sabır olmak üzere gerekli erdemlerle bezenmeleri, kısaca –İbn Atıyye’nin deyimiyle– “bütün ahlâk güzellikleri ve hilim çeşitleriyle” yani barışçıl duygu, düşünce ve davranışlarla donanmaları ideal bir müslüman olmanın ve sağlıklı bir toplum ilişkisi kurmanın gerekleri olarak ortaya kondu. Ancak bu yol, pürüzsüz, engelsiz değildir; en büyük engel de şeytanın içimize attığı olumsuz duygular, dürtülerdir. Şeytan, insanın içinde kin ve öfke duygularını alevlendirir, intikam arzularını tahrik eder, günah ve isyan eğilimlerini güçlendirir; sonuçta kişiyi Kur’an’ın öğütlediği üstün ahlâktan uzaklaştırmak ister. İşte âyet bu büyük ve tehlikeli engeli aşmanın en güvenli çaresini göstermektedir: Allah’a sığınıp O’nun yardım ve desteğini istemek... Müfessirler, Allah’a sığınma buyruğunun aynı zamanda şeytana boyun eğmeme iradesini ve çabasını da içerdiğini ifade ederler. Âyette Allah Teâlâ’nın, kendisine sığınanın yardım talebini işittiğine, şeytan tarafından onun içine atılan dürtüleri bildiğine işaret edilmektedir. Allah, –Ankebût sûresinin 69. âyetinde de vaad ettiği üzere– elbette kendisine sığınan kulundan yardımını esirgemeyecek, onun ruhunu bu olumsuz etkilerden arındıracaktır (bu yöndeki açıklamalar için bk. Taberî, XXIV, 120; Şevkânî, IV, 591).

Benzer mesajlar: A‘râf 7:200; Nahl 16:98; Mü’minûn 23:97-98.  

1- Vesvese. 2- Şeytandan Allah'a sığınmak, “Eûzu billahi mine'ş-şeytâni'r-râcim” (kovulmuş şeytandan Allah'a sığınırım) demek değildir. Şeytandan Allah'a sığınmak: İns /cinn (insanoğlunun), kurumların, şeytanın saptırıcı telkin ve yönlendirmelerine karşı insanın vahiyle, vahyi ölçü alarak kendisini korumasıdır. Doğruyu, vahiyden öğrenip, saptırıcıların saptırmasını önlemektir. Zaten ayette, “Allah'a sığınırım de.” denmemekte, “Allah'a sığın.” Denmektedir; Allah'a sığınmak da onun buyruklarına uymakla olur.  

bk. Kur’an-ı Kerim, 7:199-200; 23:97-98.  

Bkz. 7:200, 23:97-98Bu konuda Allah’a sığınmak için sadece Arapça bir metin olarak “Eûzu billahi mineşşeytanirracîm” demek yetmez. İnsan, iradesini ortaya koyarak bütün içtenliğiyle Allah’a teslim olmalı, O’na güvenmeli, O’nunla birlikteliği içselleştirmeli, O’nun emirlerini hayata geçirmeye ve O’nun gölgesinde olmaya azmetmeli; şeytana ve şeytanın isteklerine karşı dik durmalı, ondan gelecek olan bütün dürtülere kapalı olduğunu göstermeli, şeytânî davranışlardan uzak durmaya çalışmalı ve ondan sonra Allah’a sığınmalı. Arı kovanına çomak sokan kişinin medet diye feryat etmesi gibi, şeytanla saf tutarak, onun adımlarını takip ederek ve isteklerini yerine getirerek onun şerrinden Allah’a sığınmak doğru olmaz. Olsa da bir şey ifade etmez. Hastalıkları yenmek için bile inanmak ve kararlı olmak gerekiyor. Bu konuda da kararlılığımızı Allah’a göstermeliyiz.  

(3)“İnsan kalben ve fikren hakāik-ı İlâhiyeye (ilâhî hakīkatlere) bakıp düşündüğü zaman, bilhassa namaz ve ibâdet esnasında, gerek şeytan tarafından, gerek nefsi tarafından pek fenâ, çirkin vesveseler, hâtıralar, sinekler gibi kalbe ve akla hücûm ederler. Bu gibi hevâî (nefsin arzularına âid), vehmî (hayâlî) ve çirkin şeylerin def‘iyle uğraşan adam, o vesveselere mağlûb olur. Ancak onları kaçırmanın çâresi, müdâfaayı terk etmektir. Onlarla uğraşmamaktır. Evet arılarla uğraşıldıkça onlar hücumlarını arttırırlar. Onlara karışılmadığı takdirde, insanı terk ederler, giderler. Hem de o gibi vesveselerin, ne hakāik-ı İlâhiyeye ve ne de senin kalbine bir mazarrâtı (zararı) yoktur. Evet, pis bir mendilin deliklerinden semânın güneşine ve yıldızlarına ve Cennetin gülüne ve çiçeklerine bakılırsa, o deliklerdeki pislik ne bakana ve ne de bakılana bulaşmaz. Ve fenâ bir te’sîr etmez.” (Mesnevî-i Nûriye, Habâb, 81)Vesvese hakkında ayrıca bakınız, (Sözler, 21. Söz, 96)  

1 Önce, her türlü şeytandan ve şeytani düşüncelerden zihnen uzaklaş ve sonra da bunu dilinle, “Eûzü Besmele” çekerek, ifâde et. Kur’an okurken “Besmele” çekmek kalben vaciptir. Dil ile söylemek ise âlimlerin çoğunluğuna göre vacip değil, müstehab’tır. Bk. (A’raf: 200, Nahl: 98)  

[4271] Yani: “Kötülüğe iyilikle mukabele etme konusunda..” [4272] Şeytan saldırgan bir köpektir: Köpeğe karşı kendini savunmanın en iyi yolu onu sahibine bağlatmaktır. Zımnen, şeytanı “kötülük ilâhı” gibi gören tasavvurları red. Kur’an’da negatif benliğin ve içgüdülerin ayartısı da “şeytanî ayartı” kapsamında ele alınır. Bununla amaçlanan, günahkârdan günahı soyutlamak, işlediği günahla aynılaşmasının önüne geçmektir. Bu takdirde günahla mücadele daha kolay yapılır. Zira kimse, kendisine karşı savaşamaz (Bkz: 14:22, not 25).  

Hak ile batıl mücadelesinde müminler kötülüğe karşı iyilikle cevap verdiğinde, şeytan üzüntüsünden kahrolur. Az da olsa bir yanlış davranışta bulunmalarını ister ki müminlerin lehinde düşünenleri kandırabilsin. Hatta müminler, kendilerine yapılan zulme karşılık verirken azıcık ölçüsüz davranırlarsa, “Şeytanın vesvesesinin etkisinde kalmış” sayılırlar. Müminler bu sebeple, büyük kuvvetlerini kaybederler. Çünkü yüzde yüz haklılıklarına ufak bir gölge düşürmüş, aleyhtekilere küçük bir bahane vermiş olurlar. Bu âyetin pek güzel bir tefsiri şu hadis-i şerifte yer alır: Bir gün bir adam gelip Hz. Ebû Bekir (r.a)’a sürekli hakaret etti. Hz. Peygamber (a.s.) da, orada bulunuyordu. Adam hakaret ettikçe Hz. Ebû Bekir dinliyor, cevap vermiyordu. Hz. Peygamber (a.s.) ise tebessüm ediyordu. Nihayet Ebû Bekir dayanamayıp sert bir karşılık verince Hz. Peygamberin çehresi değişti ve oradan ayrıldı. Ebû Bekir peşinden kalkıp sebebini sorunca buyurdu ki: “Sen sükût ettiğin sürece, bir melek senin yerine cevap veriyordu. Fakat sen ağzını açınca yanına şeytan geldi. Ben şeytanın olduğu yerde bulunmam.” (İmam Ahmed, Müsned)