Hucurât Suresi 10. Ayet

Müminler hem bütün insanlıktan hem de iman kardeşlerinden sorumludurlar; dünyada haksızlığın engellenmesine (Âl-i İmrân 3:108), din ve vicdan özgürlüğü başta olmak üzere temel hak ve hürriyetlerin uygulanmasına katkıda bulunmak (Nisâ 4:75; Hac 22:40), ülkede ise bunlara ek olarak mümin kardeşler arasındaki anlaşmazlıkları adaletle çözüme kavuşturmak, haksızlıkta ısrar edenlere karşı haklının yanında yer almakla yükümlüdürler. Bu âyet ikinci yükümlülüğe –bunun dayanağı olan kardeşliğin altını çizerek– dikkat çekmektedir.

Toplumsal hayatta barışı sağlamak için Hz. Muhammed şöyle buyurmuştur: “Müslüman, elinden ve dilinden diğer müslümanların, diğer insanların güven duyduğu kişidir” (Buhârî, İmân, 4, 5; Rikâk, 26; Müslim, İman, 64, 65).  

(2) “Ey ehl-i îman! Zillet içinde esâret altına girmemek isterseniz, aklınızı başınıza alınız! İhtilâfınızdan(ayrılığınızdan) istifâde eden zâlimlere karşı: اِنَّمَا الْمُؤْمِن۪ينَ اِخْوَةٌ [Mü’minler ancak kardeştirler] kal‘a-i kudsiyesi içine giriniz; tahassun ediniz (korununuz). Yoksa ne hayâtınızı muhâfaza ve ne de hukūkunuzu müdâfaa edebilirsiniz. Ma‘lûmdur ki; iki kahraman birbiriyle boğuşurken, bir çocuk ikisini de dövebilir. Bir mîzanda iki dağ birbirine karşı müvâzenede (dengede) bulunsa; bir küçük taş, müvâzenelerini bozup onlarla oynayabilir; birini yukarı, birini aşağı indirir. İşte ey ehl-i îman! İhtiraslarınızdan ve husûmetkârâne (düşmanca)tarafgirliklerinizden kuvvetiniz hiçe iner, az bir kuvvetle ezilebilirsiniz. Hayât-ı ictimâiyenizle alâkanız varsa:اَلْمُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنُ كاَلْبُنْياَنِ الْمَرْصُوصِ يَشَدُّ بَعْضُهُمْ بَعْضاً [Mü’minin mü’mine karşı nisbeti, kurşunla örülmüş duvar gibidir. Birbirlerine destek verir(ler)] düstûr-ı âliyeyi (yüce düstûru) düstûr-ı hayat yapınız, sefâlet-i dünyeviyeden (dünyada rezîl olmaktan) ve şekāvet-i uhreviyeden (âhiret azablarından) kurtulunuz!” (Mektûbât, 22. Mektûb, 97) Ayrıca İslâm kardeşliği hakkında bakınız; (Mektûbât, 22. Mektûb, 90-98)  

1 Bu âyet, “mü’minler kardeşten başka bir şey değildirler” şeklinde de tercüme edilebilir. Yukarıdaki ve bu tercümede “hasr” için kullanılan (اِنَّمَا)’nın anlamı daha doğru anlaşılmaktadır. Hasr’da haberdeki özelliğin sadece mübteda’da olduğunu yani ona has olduğunu ifade etme özelliği vardır. Zira kardeşlik sadece ve sadece mü’minlere hastır ve mü’minliğin dışındaki kardeşliklerin tamamı gerçek kardeşlik değildir. “Mü’minler ancak kardeştirler” şeklindeki tercümelerde hasr anlamı verilmediği gibi bir de mü’minlik kardeşliğe benzetilmektedir ki, bu kötü bir teşbihtir. Çünkü teşbihin ana esası zayıfın kuvvetliye benzetilmesidir. Hâlbuki bu tercümede kuvvetli olan, zayıfa benzetilmektedir. Mü’minlik, kardeşlikten daha kuvvetli bir özelliktir. En doğrusunu Allah bilir.2 Gerek iki fert, gerek iki mü'min cemaat, bozuştuklarında hemen aralarını bulup barıştırın, dinde kardeşliğin icabı budur. Bozuşmaktan sakının. Mü'minlerin kendi aralarında sulh bulunmazsa, kardeşlikleri kuvvetli olmazsa kâfirlere karşı mücahede edemezler, Allah’ın azabından iyi korunamazlar. Onun için Allah’tan korkun bozuşmayın, bozuşursanız da barışmaktan, barıştırmaktan kaçınmayın.  

[4641] Baştaki edat, mü’minlerin kardeşliği dışındaki her tür ihtimali kategorik olarak dışlar. Bu kardeşliğin tek çimentosu vardır: İman. Şu halde iman çözülmeden bu kardeşlik çözülemez. Bu kardeşliğe sadece hayatta olanlar değil, âhirete göçenler de girer: Derler ki: “Rabbimiz! Bizi ve bizden önce imanla göçüp gitmiş olanları bağışla!” (59:10) [4642] Zımnen: Zedelenen kardeşlik ilişkilerini düzeltmek her mü’minin imanî görevidir.  

Bu âyet, dünyanın neresinde olursa olsun müminleri kardeş olarak ilan etmektedir. Ashabdan Cerir b. Abdullah, Hz. Peygamberin, kendisinden şu üç şeyi yapmak üzere biat istediğini bildirir: “Namaz, zekât ve bütün Müslümanların hayrını isteme (nasihat).” “Müslümana kötü söz söylemek fâsıklık, onunla savaşmak küfürdür” (hadis-i şerif). “Müslüman Müslümanın kardeşidir; ona zulmetmez, onu desteğinden mahrum bırakmaz. Bir kimse için Müslüman kardeşini hakir görmek kadar büyük bir kötülük yoktur.” (hadis-i şerif)