Necm Suresi 32. Ayet

Ödüllendirilmeyi hak edenlerin temel bir niteliğine daha dikkat çekilmektedir. Buna göre Allah katında makbul insan olma sadece iyilik severlikle tanımlanamaz; onlar ayrıca büyük günahlardan ve çirkin fiillerden kaçınan, kısaca ahlâkî duyarlılığı gelişmiş ve eylemlerine yansımış müminlerdir. “Ufak tefek kusurlar” diye çevrilen lemem kelimesi kapsamına giren fiiller için tefsirlerde, haram olan öpme, dokunma, bakma gibi örnekler verilmiştir. Ayrıca kelimenin sözlük anlamına ve bu konudaki bazı rivayetlere dayanılarak “lemem” şu mânalarla da açıklanmıştır: a) Kişinin aklından geçirdiği fakat eyleme dönüştürmediği kötülükler, b) Yapmaya başlamışken pişmanlık duyup vazgeçtiği kötülükler, c) Müslüman olmadan önce işlediği şirk ve diğer günahlar, d) Dünyada cezayı âhirette de azabı hak ettirmeyecek derecedeki günahlar (Taberî, XXVII, 65-69; günah çeşitleri ve büyük günah hakkında bilgi için bk. Nisâ 4:31; “çirkin işler” diye çevrilen ve fâhişe kelimesinin çoğulu olan fevâhiş, “hayasızlıklar, kötülükler” şeklinde de tercüme edilebilir, bilgi için bk. Âl-i İmrân 3:135; En‘âm 6:151). Âyetin “sizi topraktan yarattığı zamanki halinizi” anlamı verilen kısmı “sizi yeryüzünde yarattığında; atanız Âdem’i, insan cinsini, ilk insan hücreciğini yarattığı esnada; insanın oluşumundaki, yani annenin yumurtası ile babanın sperminin meydana gelmesindeki temel gıdayı topraktan yarattığı sırada” mânalarıyla da açıklanmıştır. Âyetin devamında kişinin anne karnındaki devresinden söz edilmesi, bu ifadelerle Allah Teâlâ’nın, insanları kendilerinin dahi bilemedikleri, hatırlayamadıkları dönemleriyle bildiğine dikkat çekmenin amaçlandığını göstermektedir. Günahlardan ve çirkin fiillerden kaçınma çabası göstermenin önemine ve yüce Allah’ın bağışlamasındaki enginliğe değinildikten hemen sonra yaratılış kanununa değinilmesi, insanın Allah’ın ilmi ve kudreti karşısındaki aczini iyi kavraması, kendisinin günahsız olabileceği gibi bir yanılgıya ve benlik iddiasına asla kapılmaması için yapılmış bir uyarı anlamı taşır. Nihayet “Kimin günahtan sakındığını en iyi bilen O’dur” anlamına gelen bir cümleyle her bir fert hakkındaki bilginin Allah katında mevcut olduğu, kimsenin ecrinin zayi olmayacağı, dolayısıyla insanların kendi iyiliklerini başka insanlara onaylatma ihtiyaçlarının bulunmadığı veya bu iyiliklerin değerini bulması için kendilerini anlatmaları, övmeleri gerekmediği hatırlatılmış olmaktadır (bu konuya ışık tutan bir olay ve Hz. Peygamber’in bir değerlendirmesi için bk. Ahkaf 46:9).

Benzer mesajlar: Nisâ 4:31; Şûrâ 42:37.,Benzer mesajlar: Hûd 11:61; Nûh 71:17.,Benzer mesajlar: Nisâ 4:49; Nûr 24:21. Bu ayetin nüzûl sebebi olarak şöyle bir olay nakledilmektedir: Ümmü’l-‘Alâ adlı kişi muttakî birisinin cenazesine yönelerek, “Ey Ebû Sâib, senin adına şahidim ki Allah sana ikram edecektir” deyince, Hz. Muhammed ona şöyle demiştir: “Allah’ın ona ikram edeceğini sen nerden biliyorsun ki! Allah’a yemin olsun ki Allah’ın peygamberi olduğum halde, yarın bana ne yapılacağını ben bile bilmiyorum” (Buhârî, Cenâiz, 3).  

[592] Büyük ve küçük günah kavramları hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XVIII, 381-382.  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 4:39; 39:53.  

 Hz. Âdem’in topraktan yaratılışı, insanın ana karnındaki durumu, aslındaki zayıflığı ve aczi hatırlatılarak, kendini beğenip gurura kapılmaması istenmiştir.  

(1)“*فَلاَ تُزَكُّٓوا اَنْفُسَكُمْ*[Nefislerinizi temize çıkarmayın!] âyeti işâret ettiği gibi, tezkiye-i nefis etmemek (nefsi temize çıkarmamak)! Zîrâ insan, cibilliyeti (huyu) ve fıtratı hasebiyle (yaratılışı i‘tibârıyla)nefsini sever. Belki, evvelen ve bizzat yalnız zâtını sever, başka herşeyi nefsine fedâ eder. Ma‘bûd’a(Allah’a) lâyık bir tarzda nefsini medheder. Ma‘bûd’a lâyık bir tenzîh (kusursuz görüş) ile nefsini meâyibden(ayıblardan) tenzîh ve tebrie eder (temize çıkarır). Elden geldiği kadar kusurları kendine lâyık görmez ve kabûl etmez. Nefsine perestiş (kulluk) eder tarzında şiddetle müdâfaa eder. Hattâ fıtratında tevdî‘ edilen (konulan)ve Ma‘bûd-ı Hakīkī’nin hamd ve tesbîhi için ona verilen cihâzât ve isti‘dâdı (âletler ve kābiliyetleri), kendi nefsine sarf ederek: مَنِ اتَّخَذَ اِلٰهَهُ هَوٰيهُ [Hevâsını (nefsânî arzularını) kendisine ilâh edinen kimse] sırrına mazhar olur. Kendini görür, kendine güvenir, kendini beğenir. İşte şu mertebede, şu hatvede (adımda)tezkiyesi, tathîri (temizlemesi): Onu tezkiye etmemek, tebrie etmemektir (temize çıkarmamaktır).” (Sözler, 17. Söz, 85)  

1 Lemem: kelimesinin aslı olan (لَمَّ) fiili; toplamak, biriktirmek, bir şeyi ısrarlı ve devamlı olmamak şartıyla yapmak ve düzeltmek manasına gelir. Dağınık olan saçı düzeltme işi de bu fiille ifade edilir. Dolaysıyla bu kelime, bir kişinin bir işi yapmamakla birlikte yapacak noktaya kadar gelmesini ifade eder. “Elemme”, aynı zamanda günaha yaklaşmak, günah işlere yakın olmak demektir. Bu anlamdan hareketle, “kişinin yapıp da hemen pişman olduğu küçük günahlara, ya da kişinin yapmaya niyet ettiği fakat yapmadığı hatalara lemem” adı verilir. Müfessirlerin çoğuna göre “lemem” küçük günahlardır. (Beydavî, İbnu Kesîr, Elmalılı) Bazıları da, bir kişinin büyük günahı işleyecek noktaya gelmesine rağmen bir suç işlememesi, ya da günahta son safhayı gerçekleştirmemesi şeklinde açıklamışlardır. 2 Kebâir (Büyük Günâhlar): Kebîre’nin çoğuludur. (كبيرة) büyük günah anlamına gelir. (كبائر الاثم) “günahın büyük olanları” demektir. Günah olan işler, Allah’a karşı büyük cür‘et olduğundan, (كبيرة) “büyük” sıfatı yalnız başına kullanılınca “büyük günah” anlaşılır. Bunlar, “Kur’an’da ve sünnette hakkında cezâ bulunan veya açıkça yasaklanan” günâhlardır. Âyet ve hadislerde zikredilen büyük günahlar şunlardır: Allah’a şirk koşmak, içki içmek, kumar oynamak, haram aylarda savaşmak, yetimin malını yemek, fakirlik korkusuyla çocuğunu öldürmek, insanlar arasında fitne çıkarmak, faiz yemek, ana-babaya isyan etmek, akrabaya miras hakkını vermemek. Zina yapmak, haksız yere adam öldürmek, ölçü ve tartıyı tam yapmamak, kibirlenmek, iffetli kadına zina isnat etmek, tesettüre riayet etmemek, insanları diliyle ve hareketleriyle çekiştirmek, gıybet etmek, sihir yapmak, düşmana hücum anında harpten kaçmak, hırsızlık yapmak, şarap içmek, kumar oynamak gibi… Büyük günahların, “Şer’i cezayı icap ettirmek; Cehennem azabıyla tehdit olunmak; yapana fasık denilmek ve lanet olunmak.” gibi bazı alâmetleri vardır. Konu ile ilgili geniş açıklama için Bk. (Şûra: 37)3 Fevâhiş: “fâhişe”nin çoğuludur. Fâhişe; çirkinliği gayet açık ve aşırı olan arzular, edepsizlikler ve düşkünlükler şeklinde olan günâhlardır. Âyette kebâir ve fevâhiş'ten kaçanlar övülmektedir. Kebâir, fâili açıkça cehennem ile tehdit edilen, fevâhiş ise dünyada cezası bulunan fiillerdir. Kebâir, helâldir diyenin kâfir olacağını söyleyen âlimler olmuştur. "Kebâir, miktarı çok olan büyük günah, fevâhiş ise çirkinliği açık olan günahtır. Her günah, esasında Allah'a karşı büyük cür’ettir. Ancak Allah, kullarının yanılma, unutma ile yaptıkları hataları bağışlar.” (Râzî) Bk: (Şûra: 37) 4 Tezkiye: Temizlenmek ve temize çıkarmak anlamlarına gelir. Nefsi tezkiye ise: onu kirletecek küfür, cehâlet ve ahlâksızlıktan temizleyerek, îman, irfan ve güzel ahlâkla terbiye edip, çevresine îman ve ameliyle örnek olmak demektir. Yoksa onun, son derece feyizlendiğini sanarak temize çıkarmak ve övmek değildir. Bir kimsenin kendisini kusursuz, hiç günahsız ve tertemiz kabul ederek övünmesi bu ayetle yasaklanmıştır. Zira insanın, farkında olmadığı birçok kusuru bulunabilir. Yusuf (a.s.) bile: “Ben, yine de nefsimi temize çıkarmıyorum, çünkü Rabbimin rahmet etmesi dışında nefis, kesinlikle kötülüğü emreder. Şüphesiz Rabbim, gerçekten çok bağışlayıp çok esirgeyendir” demiştir. (Yusuf: 53, Şems: 9)  

[4793] Fevâhiş: Hem günah, hem ayıp, hem suç olan davranışlar. [4794] Ümmü’l-’Alâ, muttaki misafirinin cenazesine yönelerek “Ey Ebu Saib, senin adına şahidim ki Allah sana ikram edecektir!” deyince, Allah Rasûlü, “Allah’ın ona ikram edeceğini sen nereden bileceksin ki? Vallahi Allah’ın Rasûl’ü olduğum halde, yarın bana ne yapılacağını ben bile bilmiyorum!” buyurur (Buhârî, Cenâiz 3, Tabir 13, 27).  

Kur’ân ve Sünnette kesin olarak haram kılınan, haklarında had cezası bildirilen veya âhirette azap sebebi sayılan günahlar büyük, diğerleri küçük günahlardır. Küçük günahların affedilmesi, onların günah sayılmamasından değil, Allah’ın rahmetinin genişliğindendir.  

[1] "Size konan yasakların büyüklerinden kaçınırsanız, kusurlarınızı örter ve sizi şerefli bir yere yerleştiririz." (Nisa 4:31) el lememe(اللَّمَمَ):Etrafındakiler, çevresindekiler anlamına gelir. Kur'an-ı Kerim'de büyük günahlar(kebair el ismi) ve onun etrafındekiler sınıflandırması vardır. Küçük günahlar diye bir sınıflandırma yoktur. [2] Fuhuş çeşitleri diye tercüme ettiğimiz kelime fevâhiş'tir; fuhuş'un çoğuludur. Arapçada çoğul en az üçü gösterir. Kur'an'a göre zina ve erkek erkeğe ilişki fuhuştur. Üçüncüsü kadın kadına yaşanan sevicilik olabilir. [3] Bakara 2:151, Şems 91:9, Nisa 4:49 ve Tevbe 9:103'ün kapsamında bir dipnot yazılacak.  

(9) 6:151’in açıklamasına bakınız.(10) 4:31’e de bakınız.