Vâkı'a Suresi 40. Ayet

Hakkın ve erdemin yanında olanları bekleyen âhiret nimetlerine ilişkin bazı ayrıntılı bilgiler verilmektedir. 39-40. âyetlerde, 13-14. âyetlerdekinden farklı olarak hem öncekiler hem de sonrakiler için “bir çoğu” anlamı verilen sülle kelimesi kullanılmıştır. 14. âyette sâbikûnun “az” olmasının ifade edilmesi bir yandan bu mertebeye erişmenin zorluğunu belirtirken diğer yandan da iyi davranışlar için yarışmaya özendirme taşımaktadır. Burada ise sâbikûna göre bir alt derecede bulunacak müminlerin hemen bütün nesillerde çoğunluğu teşkil edeceğine işaret edilmiş olup olayın tabiatına uygun olan da budur (Derveze, III, 103-104, 106). 28. âyette geçen ve “dalbastı kiraz” olarak çevrilen tamlama daha çok Arabistan kirazının dikensiz olanı manasıyla açıklanır (bu tercihin izahı için bk. Elmalılı, VII, 4706-4707). 29. âyette geçen tamlama müfessirlerin çoğunluğunca “meyve yüklü muz ağaçları” diye anlaşılmış olmakla beraber başka ağaç tasvirleri de yapılmıştır (başka açıklamalar için bk. Şevkânî, V, 177). 34. âyet daha çok “Kabartılmış döşekler üzerinde (olacaklar)” diye anlaşılmıştır. Birçok müfessir ise –müteakip âyetlerin ifadesi ile Hz. Peygamber’in cennet ehli kadınların genç ve aynı yaşta olacakları ve hep öyle kalacakları yönündeki açıklamalarını dikkate alarak– bunu “ve mertebeleri yükseltilmiş eşleriyle birlikte olacaklar” şeklinde yorumlamıştır (Zemahşerî, IV, 58-59; İbn Atıyye, V, 244-245). 35 ve 61. âyetler, âhiret hayatında insanların ve eşlerinin hangi biçimde olacağı hususunda önemli bir ilkeyi hatırlatmaktadır: Yüce Allah orada herkesi oraya mahsus bir biçimde yeniden yaratacak, –âyetin ifadesiyle– “inşâ” edecektir; bizim bu dünyadaki tasavvurlarımızla bunun mahiyetini bilmemiz, anlamamız mümkün değildir. Şu halde oraya ilişkin olarak verilen diğer bilgi ve ayrıntıları hep bu ilke ışığında düşünmek gerekir. Buna göre öyle anlaşılıyor ki, âyet ve hadislerde cennet hayatı anlatılırken gençlik, bâkirelik, aynı yaşlarda olma gibi özelliklerden söz edilmesindeki amaç mahiyet bilgisi vermek değil, oradaki nimetlerin, dünya nimetleri gibi gelip geçici olmadığını, dolayısıyla insanların bunlardan mahrum kalıp tekrar elde edebilmek için özlem ve hasret hissetmeyecekleri yahut paylaşma kaygısı, kıskançlık ve birbirlerini çekememe gibi olumsuz durumların söz konusu olmayacağını belirtmek, bu hayatta gerçekleşmesi mümkün olmayan istek, özlem ve hayallerin, kısacası mükemmelliğin ve tam mânasıyla mutluluğun ancak orada bulunabileceğini somut bir anlatıma kavuşturmaktır.

[Not: Bu ayetlerde ise, Hz. Adem’den, Hz. Muhammed Aleyhisselam’a kadar gelip geçmiş bütün Nebilerin mü’min ümmetlerinin evvelkileri ve sonrakileri kastedilmiş olabilir. Bu nedenle Surenin 13 ve 14. ayetleriyle, 39 ve 40. ayetleri arasında bir çelişki söz konusu değildir. Kaldı ki 14. ayette, yukarıda 11. ayette geçen “mukarrebun olan sabikun” (Hayır ve hizmet yarışında öne çıkmış ve Rabbine yakınlaştırılmış seçkinlerden) bahsedilmekte; 40. ayette ise sadece “Ashab-ı Yemin” (genel iman, iyilik ve istikamet ehlinden) söz edilmektedir.]  

 27-40. âyetlerde sağdakilerin cennetteki hayatları anlatılmaktadır. Âyetlerin tefsirinde, cennet ehlinin 30 veya 33 yaşında gençler olarak cennete girecekleri, hûrilerin, doğum hadisesi olmaksızın yaratılacakları veya dünyadaki yaşlı kadınların, bâkire kızlar haline dönüştürülecekleri rivayetlerine yer verilmiştir.  

13-40 İnanıp sadece Tanrı'ya kulluk ederek kendilerini rındıranlar cennete girerler. İnkarcıların ve gelenekçi çevrelerinin baskı ve zulümlerine karşı direndikleri için mesajı ilk kabul eden öncüler üst cenneti hakkederler. Kırk yaşından önce ölenlerse en azından alt cennete girer. Bak 46:15.  

[2] Çoğu kurun-u selâsede gelen selef-i ümmet ile onlardan sonra gelenlerdir veya ümem-i sâlife ile ümmet-i Muhammediye'dendir.  

1 Yani ashâb-ı yemin, sabikun gibi olmayıp hem geçmiş hem de sonraki ümmetlerden çokça bulunacaktır. 13 ve 14. âyetlerdeki ifade sahabenin gücüne gidince 39 ve 40. âyetler indi. Bunun üzerine Efendimiz (s.a.v): “Ben, sizin cennettekilerin üçte biri veya yarısı, belki de dörtte üçü olacağınızı umuyorum.” buyurdu. (Ahmed b. Hanbel, Kurtubî, Taberî) Ancak sabikun için 24. âyette buyrulan “yaptıklarına karşılık olarak…” ifâdesi, ashâb-ı yemin için kullanılmamıştır. Buradan sabikun’un cenneti kendi kazançlarıyla, ashâb-ı yemin’in ise Allah’ın affı ve sabikun’a tabi olmaları ile hak edecekleri de anlaşılabilir.  

[4901] Sûrenin 13-14. âyetleri öncülerle, 39-40. âyetleri ise öncü olamasa da onları izleyenlerle ilgilidir.