En'am Suresi 95. Ayet

Bu ve müteakip âyetlerde, her biri başlı başına birer mûcize olan, fakat her zaman tekrarlandığı için insanların önemini kavramaktan gafil olduğu başlıca yaratılış olaylarına ve ilâhî kudretin işaretlerine dikkat çekilmiştir. Tohumun ve çekirdeğin patlayarak filiz vermesi ve bu suretle tabiatın canlanması, bitkilerle bezenmesi, nimetlerle dolup taşması o yüce kudretin muhteşem eserleridir. Böylece O, ölüden diriyi, diriden ölüyü, tohumdan ve çekirdekten bitkileri, bitkiden tohum ve çekirdekleri çıkarmaktadır. Âyette, kesintisiz tekrar eden bu açık seçik tecellilere rağmen insanoğlunun nasıl olup da gerçeğe sırtını dönebildiği, O’nu yaratıcı olarak tanıyıp kulluk etmekten geri durabildiği sorulmaktadır.

Bu ve bir sonraki ayette geçen [fâlık] kelimesi, “yarmak, çıkarmak, görünür kılmak” gibi anlamlar içermektedir. Bu yüzden hem tohumun yarılıp ortaya çıkartılması hem de geceden sonra sabahın görünür kılınması bu kelimeyle ifade edilmektedir.  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 3:27; 36:33-36.  

(1)“Tohum olacak bir habbedeki (dânedeki) veya bir çekirdekteki garîb, acîb, muntazam vaziyete bakınız ki; o habbe, tohum olacak cismin bütün eczâsıyla (parçalarıyla) münasebetdar (alâkalı) olduğu gibi, nev‘iyle yani ebnâ-yı cinsiyle de (aynı cinsten olanlarla da) ve bütün mevcûdât (varlıklar) ile de münâsebetleri vardır. Ve onlara karşı o münâsebetleri nisbetinde vazîfeleri vardır. Eğer o tohumcuk habbenin Kadîr-i Mutlak’tan (sonsuz kudret sâhibi olan Allah’dan) nisbeti (bağı) kesilip kendi nefsine isnâd edilirse, yani kendi kendine olmuştur denilirse, her bir tohumda, herşeyi görecek bir gözün ve herşeye muhît (kuşatıcı) bir ilmin bulunduğuna i‘tikād etmek (inanmak) lâzım gelir.” (Mesnevî-i Nûriye, Lem‘alar, 8)  

[1090] İnne edatının yapısı gereği nasbettiği ismine ‘tümleç’ vurgusu yüklemek gerektiği için, bu tür cümleler genellikle devrik çevrilmelidir. Bu tarz bir çeviri, Allah’ı, “Allah…yarandır” gibi mahdut bir eylemiyle tanımlamak yerine, eylemi Allah’tan bağımsız algılamama amacına matuf olan “Allah’tır…yaran” gibi doğru ve hikmetli bir yaklaşımı da öne çıkarmaktadır. Arap dilinde isim süreklilik ve sabitliğe delâlet ederken fiil bir süreç içinde yenilenmeye ve değişkenliğe delâlet eder (İtkân II, 316). Âyette ölüden diriyi çıkarmak fiille (yuhricu) ifade edilmiş, çünkü hayata gelmenin yasası bir sürece bağlı olarak sürekli yenilenme ve değişimdir. Diriden ölüyü çıkarmak ise isim (muhricun) olarak gelmiştir, çünkü ölmek, hayata gelmek gibi zorunlu bir sürece bağlı kılınmamıştır. Birbiri ardınca gelen fiil ve isim cümlelerindeki fiil (yuhricu) ve isim (muhricun) farkı, iki dil arasındaki yapısal farklılığın çıkardığı zorluğa rağmen, çeviriye yansıtılmaya çalışılmıştır. “Bir süreç içinde” ifadesi, fiil formunun bu özelliğinin çeviriye yansımasıdır.  

Ölüden diriyi çıkarmak: kuru taneden yeşil bitki, kâfirin neslinden mümin çıkarma; diriden ölü çıkarma ise bunun aksi olarak açıklanır. Canlılar ölü maddeleri yiyerek beslenir. Bebeğin bedeni ölü sütü, canlı ete dönüştürür. Canlı bedenden ölü süt çıkar. Bunun da ötesinde, hayat ve ölüm deveranı, hayatın sırrı ve kâinatın ihtiva ettiği büyük bir mûcizedir. Su, karbondioksit, hidrojen ve topraktaki inorganik tuzlar, güneş ışığı, yeşil bitkiler ve muayyen bakteriler sayesinde, nebat ve hayvandaki hayat maddesini teşkil eden organik maddelere dönüşürler. İkinci durumda ise bu maddeler, canlı artıkları halinde ölüm âlemine dönerler. Böylece Yüce Yaratıcı akıp giden zamanın her anında ölüden hayat, hayattan ölü çıkarır.  

[*] Felak Suresi 113:1.ayetteki felak fiilinin öznesi falik'tir. Bölen, yaran, pörtleten anlamlarına gelir.  

(15) Canlılarla ilgili bir mucizenin iki yönüne temas edilmektedir. Bunlardan biri, genetik programlarla ilgilidir. Taneler ve çekirdekler, bu programların kayıtlarını saklayan kudret ve hikmet eserleridir; bunlar yarılıp açıldığında, içindeki program işlemeye başlar ve zerre kadar bir çekirdeğin üzerinde, dağ gibi ağaçlar adım adım inşa edilir. Köklerden yapraklara, çiçeklerden meyvenin tadına, rengine, kokusuna ve biçimine varıncaya kadar herşey ve her güzellik, inceden inceye ve sonsuz hikmetle düzenlenmiş olan bu programlara uygun şekilde gerçekleştirilir. Yeryüzü, toprağın altındaki sayısız tohumlarda kayıt altına alınmış genetik programlara uygun şekilde süsünü takınır, çiçekler açar, meyveler verir, rengârenk güzelliklere bürünür. İkinci olarak, ölüden dirinin ve diriden ölünün çıkarılmasına işaret edilmiştir ki, 3:27 ile ilgili dipnotunda da belirtildiği gibi, bu da, taklit edilmek bir yana dursun, açıklaması bile yapılamayan, ama gözlerimizin önünde cereyan edip duran bir mucizedir. Çünkü toprağın altına giren tane ve tohumlar cansız, onlardan çıkanlar ise canlıdır. Hayatın nereden geldiği, ne zaman ve nasıl devreye girdiği konusunda ise kimsenin söyleyebileceği birşey yoktur. İşte bütün bunları yapan ancak Allah’tır ve kulların ibadetine lâyık olan da ancak Odur. Bir tane yahut çekirdeği yaratamayan, ölüden diriyi çıkaramayan varlıkların ise hiçbir şekilde ibadete muhatap olması düşünülemez.