A'raf Suresi 142. Ayet

Hz. Mûsâ’nın kavmi, “Ey Mûsâ! Allah’ı apaçık görmedikçe sana inanmayacağız” demişlerdi. (Bakınız: Bakara sûresi, âyet, 55) Bu âyetin son cümlesi, onlara da bir cevap niteliğindedir.  

İsrâil halkı, Mısır esaretinden kurtulup Sînâ çölüne geçtikten sonra bu çölde kırk yıl boyunca evsiz barksız dolaştılar. Bu yüzden Sînâ çölü “şaşkın vaziyette dolaşmak” anlamına gelen Tîh adıyla da anılır. Tûrisînâ, bu çölün ve yarımadanın güneyinde bulunmaktadır. Yüce Allah, esaretten kurtulan kavme şeriatını bildirmek üzere Mûsâ’ya Tûrisînâ’ya gelmesini emretti. Mûsâ, yerine kardeşi Hârûn’u bırakarak ondan sulh ve sükûnu korumasını, bozgunculuk çıkarabileceklere karşı dikkatli olmasını istedi. Bu tedbirleri aldıktan sonra Allah’ın emrine uyarak Tûr’a gitti. Araplar genellikle gün yerine gece kelimesini kullandıklarından; ayrıca ibadet, zikir, dua gibi dinî faaliyetler için gündüze nisbetle gecenin sükûneti daha elverişli olduğundan âyette Mûsâ’nın Tûr’da geçirdiği süre hakkında gün yerine gece kelimesi zikredilmiştir. Bakara sûresinde (2:51) bu buluşma süresi sadece “kırk gece” kaydıyla anılırken burada söz konusu sürenin otuz ve on gece olarak iki bölümde anılması ve böylece Bakara sûresindeki âyete bir ayrıntı ilâve edilmesi çeşitli şekillerde yorumlanmış olup (bk. İbn Atıyye, VII, 152-153; Râzî, XIV, 226), muhtemelen bu iki farklı süre, Hz. Mûsâ’nın kırk gece içinde kaydettiği iki ruhî ve mânevî gelişmeye işaret etmektedir. Otuz gecenin ibadet süresi, on gecenin ise Tevrat’ın inzâl edildiği süre olduğu da düşünülebilir.

Bu cümle Bakara 2:51. ayetle birlikte okunmalıdır.  

1- Benim yerime geç.  

Bu günlerin, zilkade ayıyle zilhiccenin ilk on günü olduğu söylenmiştir.  

bk. Kur’an-ı Kerim, 2:51.  

Bkz. 2:51Bu ayet, Bakara suresi 2:51. “Biz Musa ile kırk gece için sözleşmiştik” ayetinin açıklaması niteliğindedir. Musa Peygamberin İsrailoğullarına dinlerinin esaslarını ve puta tapmanın zararlarını öğretecek Tevrat’ı alabilmesi için Tur Dağına çıkmış, orada otuz günü oruç tutarak ve otuz geceyi de ibadetle geçirerek kendisini manevi kirlerden temizlemiştir. Son on gün içinde de kendisine Tevrat indirilmiştir. Onun için ayette 30 gece ile 10 gece ayrı ayrı ifade edilmektedir.Kırk gün, kırk gece, kırk yıl gibi zamanlar insanın olgunlaşması için önemlidir. İsrailoğullarına Arz-ı Mukaddes kırk yıl yasaklanmıştır (Maide 5:26). İnsanın olgunluk yaşı Kur’an’da 40 olarak belirtilmiştir (Ahkâf, 46:15). Hz. Muhammed’e Peygamberliğin verildiği yaşın kırk olduğunu da bilmekteyiz.  

"Kırk" sayısının "otuz + on" biçiminde anlatılışının 19 kodlu matematiksel yapıyla ilişkilidir.  

(2)Mûsâ (as), Cenâb-ı Hakk’ın emriyle Zilka‘de ayının tamâmını oruçla geçirmiş ve bu sürenin sonunda da ağzını misvaklamıştı. Cenâb-ı Hakk ise, katında makbûl olan oruçlu ağzının kokusuyla ona hitâb etmek murâd ettiğinden, on gün daha oruç tutmasını emretmiş, o da önceki otuz günün üzerine, Zilhıcce ayında on gün daha oruç tutmuştu. (Nesefî, c. 2, 109)  

[2] Yani Allah emretmiş, Musa Aleyhisselâm da emri kabul etmişti.  

1 Bu olay, Bakara: 51’de; “Mûsa ile kırk geceliğine sözleştik.” şeklindedir. Bu âyet, o âyetteki kırk gecenin açıklaması niteliğindedir. Bir de gece ifâdesi; İslâm’da günün gece ile başlamasından dolayı kullanılmış olabilir. Ayrıca geceye o gecenin gündüzü de dâhildir. Bunlar göz önüne alınırsa, âyetin tercümesi “ve sonra Biz, Mûsa ile kırk günlüğüne sözleştik,” şeklinde olabilir.2 Çile (Erbaîn): Nefsânî arzulardan kurtularak ruh temizliğine ermek için tarikat yolunda ilerleyen sâlikin kırk gün süreyle özel bir mekânda inzivaya çekilip sıkı bir perhiz ve kendisini ibadete vermesi anlamında bir tasavvuf terimidir. “Kırk” anlamındaki Farsça çihl (چهل) kelimesinden gelen çile, “çihle” veya “çille” şeklinde de söylenir. Bazı tarikatlarda çile yerine yine “kırk” anlamına gelen Arapça “erbain” kelimesi de kullanılmıştır. Tasavvuf kaynakları bazı âyetleri kendi düşünceleri doğrultusunda yorumlayarak, özellikle Hz. Mûsâ’nın vahiy almak üzere kırk gece Tûr’da kalarak ibadet ettiğine işaret eden âyeti (A‘râf: 142) delil göstererek çile uygulamasını Kur’ân-ı Kerîm’e dayandırırlar. Bazı Hint dinlerinde ve sûfî ekollerindeki “riyazat ve kırk bekleme” geleneği, “hâşâ Peygamberlik stajı” gibi algılanarak kötüye kullanılmıştır. Bu kırk gün içerisinde Hz. Mûsa’nın “çile” ve “riyazat” ile meşgul olduğu kanaati sağlam rivâyetlere dayanmamaktadır ve âyetlerde konuyla ilgili bir açıklama da yoktur. Bu konudaki rivayetler kerametleri kendilerinden ve müritlerinden menkul bir kısım şeyhlerin uydurmalarından başka bir şey değildir. Hz. Mûsa’nın Sina Dağında, bu kırk gün zarfında ne yaptığını en iyi Allah bilir. Hz. Peygamber döneminde evlenmemeye, sürekli oruç tutmaya veya geceleri sabahlara kadar namaz kılmaya karar verenler görülmüştür (Buhârî). Hatta Osmân b. Maz‘ûn kendini iğdiş etmeye karar vermiş (Buhârî), Ebû İsrâil çok sıcak bir günde güneş altında ayakta durup oruç tutmaya teşebbüs etmişti (Buhârî). Ancak Kur’ân-ı Kerîm, dünya nimetlerinden ölçülü bir şekilde faydalanmayı tavsiye ettiğinden (A‘râf: 33, Kasas: 77) bu tür aşırı hareketler Hz. Peygamber tarafından engellenmiştir. Abdülkadir Geylânî ve Ahmed er-Rifâî gibi ilk tarikat kurucularında “erbain” mevcut değildir. Erbaîn uygulaması özellikle Kadiriyye, Sühreverdiyye ve Halvetiyye mensupları arasında görülür. Genellikle kırk gün süren çilenin uygulama şekli Sühreverdî tarafından ortaya konmuştur. Çeşitli tarikatlarda açlık, sürekli sükût ve tefekkür, aralıksız ibadet ve zikir, çöllerde dolaşmak, mağaralarda yaşamak, bekârlık, iğdiş olmak, et yememek, soğuk su içmemek, kendini hor hakir bir durumda bırakmak, yalın ayak baş açık gezmek, tekkeye odun taşımak, hatta sakalıyla tuvalet temizlemek başlıca çile çeşitleri olarak görülür. İbnu Kayyim el-Cevzî ve İbnu Teymiyye gibi âlimler, bu uygulamanın Hristiyanlıkta ve Hint dinlerinde bulunduğunu söyleyerek erbaîne girmenin sapkınlık olduğunu ileri sürmüşlerdir. Ca’ferî Şiîler de genellikle erbaîne karşıdırlar. Sonuç olarak bu uygulamaların tamamı, İslam dışı uygulamalardır. Yani Allah’a kul olamayanların kulların kulu olarak ne hallere düştüklerinin en bariz örneğidir.  

[1255] Sûrenin 30. âyetine ilaveten, 20:83-86 âyetleri ışığında anlaşılmalıdır. Allah, Hz. Musa’ya kavminin yoldan çıktığını haber verdiğinde, Musa’ya verilen 40 günlük süre dolmamıştı. Musa bu süreyi yarıda keserek kavmine dönmüş, sonra 10 gün daha ilâhî mülakata katılarak 40’a tamamlamıştır.  

İsrailoğulları hürriyetlerine kavuşunca muvahhid topluluğun uyacakları şeriatı bildirmek üzere Cenab-ı Allah Hz. Mûsâ’yı kırk günlüğüne Sina’ya çağırdı. Sina dağının tepesinde bugün, Hz. Mûsâ’nın kırk gün kaldığı söylenen bir mağara bulunur. Kutsal bir ziyaret yeri olan bu mağara yakınında bir cami, bir kilise, bir de Justinyen zamanında yapılmış bir manastır vardır.  

(17) İsrailoğullarının Firavun zulmünden kurtulmasından sonra, onlara dinlerinin esaslarını öğretecek bir kitabı Allah tarafından getirmek üzere, Hz. Musa Tur Dağına çıkmış; burada otuz günü oruç ve ibadetle geçirdikten sonra, anlaşıldığına göre, son on gün içinde de kendisine Tevrat indirilmişti.