Enfal Suresi 70. Ayet

Peygamberimizin amcası Abbas gibi bir kısım esirler gizlice müslüman olmuşlardı, bir kısmının İslâm’a meyli vardı. Bazıları savaşa razı değildi, ar veya zor belâsı gelmişlerdi, bazıları da amansız İslâm düşmanıydılar, söz verseler bile buna sadık kalmayacak, ilk fırsatta yine müslümanlara karşı hareket edeceklerdi. Bağlı olarak Medine’ye getirilen, içlerinde Hz. Peygamber’in, sabaha kadar iniltisini duyduğu için uyuyamadığı amcasının da bulunduğu esirler perişandı. İç dünyaları bakımından hepsi aynı muameleyi hak etmiyordu; dışa vuran halleri, savaşçı konumları bakımındansa hepsine eşit davranmak gerekiyordu. Fidye karşılığı salınmalarına karar verilince Resûlullah, amcası Abbas’a kendisinin ve bazı yakınlarının fidyelerini vermesini teklif etti. Amcası bu kadar meblağa gücünün yetmeyeceğini, verirse yoksul, dilenci durumuna düşeceğini ileri sürünce ona yakında başka servetlere kavuşacağı müjdesini verdi ve âyetin “sizden alınandan daha iyisini size verir ve sizi bağışlar” şeklinde çevrilen kısmını okudu. Hz. Abbas müslüman olduktan sonra bu olaya atıf yaparak “Allah bana maddî olarak, ödediğim fidyeden daha fazlasını lutfetti; ikinci vaadi günahlarımı bağışlamaktı, onu da umuyorum” demiştir (İbn Kesîr, IV, 35-36; Zemahşerî, II, 186). Bu yoruma göre Allah’ın vereceği daha hayırlı karşılık mal ve bağışlama olmaktadır. Bu karşılığı iman olarak anlayan müfessirler de vardır. Gizli iman taşıyanlar bakımından Allah’ın vereceğini, dünyada mal, âhirette oraya uygun ödül olarak anlamak da mümkündür.

Yüce Allah Bedir savaşı sonrasında müslümanların ellerinde bulunan esirlerle ilgili olarak Hz. Muhammed’in onlara bir hakikati iletmesini emretmektedir. Bu çerçevede Yüce Allah onların kalplerinde hak ve hakikate yani imana ve İslam’a dair bir meyil olduğunu bilirse, Bedir’de kaybettiklerinden, verdikleri fidyelerden, ellerinden alınmış olan mal, servet ve ganimetlerden, yitirdikleri itibarlarından çok daha hayırlılarının kendilerine verileceği bildirilmektedir. İşte bu ifade, savaşta ele geçirilen tutsakların öldürülmemesi gerektiğinin en net gerekçesini ortaya koymaktadır. Çünkü içlerinden birilerinin tevbe edebileceği, bu durumda Bedir’de kaybettiklerinden daha fazlasının onlara hem dünyada hem de mahşerde verileceği müjdelenmektedir.  

1- Kendinizde, doğru yola yönelme isteği, gerçeği bulma arzusu olursa.  

70.Taberani`nin el-Mu`cemu`l-Evsat`ta Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiğine göre Abbas (r.a.) bu ayeti kerimenin kendi hakkında indirildiğini bildirmiştir. Bu rivayete ve daha başka rivayetlere göre Abbas, Bedir`de savaş giderlerine harcamak üzere yanına aldığı yirmi ukiyye altınla birlikte esir edildi. Sonra gerek kendinin gerekse kendiyle beraber esir olan bazı müşriklerin fidyesi olarak bu altınları verdi. Resulullah (a.s.), Abbas`tan kardeşinin oğlu Ukeyl ile Nevfel`in fidyelerini de ödemelerini istedi. Abbas parasının olmadığını ileri sürünce, Resulullah (a.s.) hanımı Ummu`l-Fadl`a bıraktığı altınları hatırlattı. Abbas, bu altınları hanımına gizlice vermişti ve kimsenin haberi yoktu. Resulullah (a.s.) onları hatırlatması karşısında şaşırarak: "Bunu sana kim haber verdi?" diye sordu. Resulullah (a.s.): "Rabbim haber verdi?" deyince, onun peygamberliği hakkında şüphesi kalmadı ve Müslüman oldu.Abbas Müslüman olduktan sonra kendisinin verdiğinin çok daha fazlasına kavuştuğunu, Resulullah (a.s.)`ın kendisine yirmi köle verdiğini ve bunların her birinin kendi hesabına ticaret yaptığını bildirmiştir. Böylece Yüce Allah`ın: "Eğer Allah kalplerinizde bir hayır olduğunu bilirse size, sizden alınandan daha hayırlısını verir ve sizi bağışlar" sözündeki vaadi de gerçekleşmiş oldu.  

Bedir savaşında alınan esirler arasında Hz. Peygamberin amcası Abbas ile yeğenleri Ebu Talip’in oğlu Âkil ve Nevfel de vardı. Hz. Muhammed Abbas’ı ve yeğenlerini diğer esirlerde olduğu gibi fidye karşılığı serbest bırakabileceğini önermişti. Abbas ise, fakir olduğunu ve fidye verecek gücünün olmadığını söylemişti. Oysa Mekke ordusunun iaşesini üstüne alan zenginlerden biriydi. Bunun üzerine Hz. Peygamber amcası Abbas’a; savaşa çıkarken ne olur ne olmaz geri dönmeyebilirim düşüncesiyle başkalarına emanet ettiği altınlarının yerini söyleyince, Abbas hayrete düşmüş ve Hz. Muhammed’in risaletini kabul etmişti.   

 Rivayete göre bu âyet, Hz. Peygamber’in amcası olup Bedir savaşından sonra müşrik esirler arasında bulunan Abbas hakkında inmiştir. Hz. Peygamber, Abbas’a hem kendisi, hem de iki kardeşinin çocukları olan Akîl ve Nevfel için fidye teklif etmiş; Abbas ise, fakir olduğunu söylemiş ve «Ömrüm boyunca Kureyş’e el açıp dileneyim mi?» demişti. Hz. Peygamber, «Bedir savaşına katılırken Ümmü Fâzıl’a emanet ettiğin altınlara ne demeli?» deyince Abbas, Hz. Peygamber’in bunu bilmesine hayret etmiş ve Resûlullah’ın Peygamberliğini tasdik etmişti.  

(1)Bu âyet Hz. Abbâs (ra) hakkında nâzil olmuştur. (Râzî, c. 8:15, 211)“Gazve-i Bedir’de, Hazret-i Abbâs (ra) sahâbelerin eline esir düştüğü vakitte fidye-i necât (kurtuluş fidyesi) istenilmiş. O da demiş: ‘Param yok!’ Hazret-i Resûl-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm fermân etmiş ki: ‘Zevcen Ümm-i Fadl yanında, bu kadar parayı, filan yere bırakmışsın!’ demiş. Hazret-i Abbâs tasdîk edip: ‘İkimizden başka kimse bilmediği bir sır idi!’ O vakit kemâl-i îmânı (tam bir îmânı) kazanıp İslâm olmuş.” (Zülfikār, 19. Mektûb, 19)  

[1] Peygamberimizin amcası Abbas hakkındadır.  

1 Bedir savaşında, Peygamberimizin amcası Hz. Abbas da esirler arasındaydı. Hz. Abbas, Müslüman olmasına rağmen bu savaşa, orduya yemek vermek üzere katılmıştı. Fakat sıra kendisine gelmeden esir düştü. Yanında yirmi okka altın vardı. Peygamberimizin huzuruna getirildiğinde, Abbas: “Ben Müslüman idim fakat bana zorlama yaptılar” deyince, Peygamberimiz: “Dediğin doğruysa Allah, sana karşılığını verir fakat yaptığın işe göre sen, bizim aleyhimizdesin” dedi. Üzerindeki altın alındıktan sonra Peygamberimiz, onun Akil b. Ebi Tâlib ve Nevfel b. Haris’in fidyelerini de ödemesini istedi. Abbas: “Ey Muhammed! Beni Kureyş’ten dilenecek bir halde bıraktın” dedi. Rasulullah (s.a.v): “Hani, Mekke’den çıkarken eşin Ümm’ül-Fadl’e teslim ettiğin ve ederken de başımıza ne musibet geleceğini bilemem. Şayet bana bir şey olursa bu senin, Abdullah’ın, Ubeydullah’ın ve Fadl’ındır dediğin altın nerede?” deyince Abbas: “Bunu sen ne biliyorsun?” dedi. Peygamber (s.a.v): “Rabbim haber verdi” buyurdu. Abbas: “Şehadet ederim ki sen sadıksın ve Allah’tan başka ilah yoktur ve sen onun kulu ve Rasulüsün. Vallahi bunu Allah’tan başka kimse bilmiyordu. Ben onu gece karanlığında teslim etmiş idim. Ben senin peygamberliğin hakkında şüphe ediyordum, şimdi mademki bunu haber verdin artık şüphem kalmadı” dedi. Daha sonra Hz. Abbas: “Allah, bana o altınların yerine daha hayırlısını verdi, şimdi yirmi kölem var. Bir de Allah, bana Zemzemi verdi ki karşılığında Mekke’nin bütün mallarını verseler istemem.” dedi. Bu âyet bu olay üzerine indirilmiştir. (Özetle Kurtubî, Taberî, Vâhidî)  

[1395] 19. âyette müşrikleri de muhatap alan “Siz, ey fetih isteyenler; işte fetih ayağınıza gelmiştir!” hitabının devamı sadedinde.  

Peygamberimizin amcası Abbas, Bedir savaşında esir edilmiş, hürriyetine kavuşmak için hem kendisinin, hem de yeğenleri Akîl ile Nevfel’in fidyelerini vermesi istenmişti. O da imkânı olmadığını ifade etmişti. Oysa Mekke ordusunun iaşesini üstüne alan on Kureyşli zenginden biri idi ve harcama sırası kendisine gelmeden savaş sonuçlanmıştı. Peygamberimiz bu maksatla harcayacağı parayı kendisine bırakmayacağını ifade etti. O: “Geri kalan ömrüm boyunca Kureyşin eline mi bakayım?” diye acındırmak isteyince Peygamberimiz: “Savaşa çıkarken hanımın Ümmü’l-Fadl’a teslim ettiğin altınlar var.” deyince “Hiç kimsenin bilmediği bu olay karşısında mûcizeyi görmüş ve Peygamberimizin risaletini içinden kabul etmişti. Sonra serveti iyice artmış olan Hz. Abbas (r.a) şöyle demiştir: “Allah’ın, alınandan daha fazlasını verme vâdi gerçekleşti. Umarım affı da gerçekleşir.”