Kadir Suresi 4. Ayet

Burada Kadir gecesinin bin aydan hayırlı oluşunun başka bazı sebepleri açıklanmaktadır. Bu gece Allah Teâlâ’nın vereceği görevleri üstlenmek üzere melekler ve ruh yeryüzüne inerler. Müfessirlerin çoğunluğuna göre 4. âyetteki “ruh”tan maksat Cebrâil’dir (krş. Şuarâ 26:193-194). Cebrâil meleklerden biri olmakla birlikte makamının yüksekliğini ve şanının yüceliğini göstermek üzere ayrıca zikredilmiştir. Ruha “meleklerin ileri gelenleri, meleklerin dışında Allah’ın görünmez ordularından bir ordu, rahmet” vb. mânalar verenler de vardır (Râzî, XXXII, 34; Şevkânî, V, 555). 5. âyette bu gecenin esenlik ve mutluluk gecesi olduğu ifade edilmiştir. Zira melekler gecenin başından itibaren şafak sökünceye kadar gruplar halinde inerek müminlere selâm verirler. Bu durum gecenin karanlığı çekilinceye kadar devam eder. Kadir gecesinde Allah Teâlâ rahmân ismiyle tecelli etmekte, –Duhân sûresinin 4-6. âyetlerinden de anlaşıldığı üzere– bu tecelli en az bir yıl boyunca genel esenliğin devamını sağlamakta, düzeni ve dengeyi korumaktadır. Bu sebeple ramazanın son on gününe girildiğinde Hz. Peygamber dünyevî işlerden uzaklaşıp mescidde itikâfa çekilir, vaktini daha çok ibadet ve tefekkürle geçirirdi (Buhârî, “İ‘tikâf”, 1; Müslim, “İ‘tikâf”, 1-5). Dolayısıyla müminler de Kadir gecesini ibadetle ve dualarla ihya etmelidirler. Hz. Âişe bu gecenin nasıl ihya edileceğini Hz. Peygamber’e sormuş, o da “Allahım! Sen affedicisin, affı seversin, beni affet! de” şeklinde cevap vermiştir (Tirmizî, “Da‘avât”, 84; İbn Mâce, “Duâ”, 5). Kadir gecesi, “kandil geceleri” denilen ve zamanla İslâm kültür tarihinde kutlu olduğuna inanılıp çeşitli ibadetlerle ihya edilen, hatta merasimlerle kutlanan gecelerden biri ve en önemlisidir (geniş bilgi için bk. Halit Ünal, “Berat Gecesi”, DİA, V, 475-476; M. Sait Özervarlı-Mustafa Uzun, “Kadir Gecesi”, a.g.e., XXIV, 124-127; Nebi Bozkurt, “Kandil”, a.g.e., XXIV, 300-301).

Benzer mesajlar: Nahl 16:2; Mü’min 40:15; Şûrâ 42:52; Mücâdele 58:22 Bu ayet “Melekler ve [ruh] (Cebrail) o gecede her işle ilgili olarak Rablerinin izniyle inerler” şeklinde de tercüme edilmektedir.  

1- “İlahi güç.” 2- Ruh, sözcük olarak; “can”, “vücuda hayat veren cevher” demektir. Kur'an, ruh sözcüğünü vahiy anlamında kullanmaktadır. Zira vahiy, insana ve topluma hayat vermekte, insana ve topluma düzen vererek onları canlı ve diri tutmakta; onlara en iyi yaşantıyı sağlamanın yolunu göstermektedir.  

Ruh'tan maksat Cebrâil'dir.  

Bkz. 44:4  

[3] Hazret-i Cibril veya ervah-ı beni Âdem.  

1 (بِاِذْنِ رَبِّـهِمْ) “Rablerinin izniyle” ifadesinden Rabbin çoğul olduğu anlaşılmamalıdır. Âyette “Rab” tekil, tamlayan olan (هُمْ) zamiri çoğuldur. (رَبِّـهِمْ)’in dilimize “Rablerinin” diye tercümesi Türkçenin grameri gereğidir. Aslında bu ifade: “kendilerinin Rabbi olan Allah’ın izniyle inerler” demektir. 2 (تَنَزَّلُ) fiilinin aslı (تَتَنَزَّلُ)’dür. Ya’ni “iner de iner, peyderpey iner” demektir. (ف۪يهَا)’nın zamiri hakkında iki şey söylenebilir: 1. Bu zamirin geceye ait olmasıdır ki, bu şekilde “ruh”, “melaikeye” atfedilerek, “o gecede melekler ve ruh peyderpey iner” demek olur ve zahiri de budur. 2. Melâikeye ait, “vav” da hâliyye olmasıdır ki, “Ruh içlerinde olduğu halde melekler iner” demektir. Tefsircilerin çoğunluğunun görüşüne göre Ruh’tan maksat Cebrail’dir. Bazıları bunların dünya semasına indiğini söylemişlerse de açık olan, yere ve Allah’ın lütfuna mazhar olan kimselere inmeleridir.  

[5831] Veya: “Vahiy meleği ile”. Tercihimiz vav’ın maiyyet vurgusuna istinadendir. Rûh, Nahl 2, Mü’min 15 ve Şûrâ 52’de tartışmasız vahiy mânasına kullanılmıştır. Bu sûrenin ana konusu da vahiydir. Dolayısıyla burada teşrifatçı melekler eşliğinde indirilen, akleden kalbin hayat soluğu olan vahiy olmalıdır. Zira, bilinçsiz bilgi ruhsuz cesettir. Vahiy ise bilgiyi bilince dönüştürür. Fîhâdaki zamir “geceye” de, “meleklere” de dönebilir. Birinci durumda mâna “o gecede” olur. Biz bağlamla uyumundan dolayı ikincisini tercih ettik. [5832] Zımnen: Lafzı bir kez, mânası sonsuz kez inen vahiyle İnşâ olmak isteyen her mü’mine, melekler, hidayet ve furkan olan vahyin diriltici soluğunu kıyamete kadar indirmeye devam ederler. Vahyin her çağda geçerli olan dönüştürücü gücünün arkasındaki gerçek sebep budur. [5833] Veya İbn Abbas’ın okuyuşuyla min kulli’mriin: “herkese dair” (Ferrâ). Bu okuyuşa dayanarak, Allah Rasûlü’ne nâzil olanlar hükmen ümmetinden herkese nâzil olmuş gibidir, denilebilir. Bu âyet, “o gece (iyi ve kötü) her iş ayrıştırılarak hikmetli bir hükme bağlanır” (44:4) âyeti ışığında anlaşılmalıdır.  

Bir kırâate göre: "Her kişi için melekler iner"  

[*] Hâ, Mîm. Her şeyi açıklayan Kitaba yemin olsun, Biz onu mübarek bir gecede indirdik, biz insanları uyarırız. Karara bağlanmış görevler o gece taksim edilir. Tarafımızdan verilmiş bir emre göre elçileri (melekleri) yerlerine göndeririz. Bu, Rabbinin bir ikramıdır, o işitir ve bilir. (Duhân 44:1-6) O gece meleklere görev taksimatı yapılır ve her biri, aldığı emirle görev yerine gitmek için Arş'tan ayrılırlar. Ruh 20 âyette geçer ve oldukça kapsamlı bilgiler verilir. Bu suredeki ruh, emir kelimesiyle birlikte geçmiştir. Bu şekilde üç âyet daha vardır. İlk âyet şöyledir: "Sana o ruhu soruyorlar. De ki: "Ruh Rabbimizin emridir. Size ilimden sadece az bir şey verilmiştir." (İsra 17:85) Bize verilen az ilim ile ilgili olarak şöyle buyurulur: " Onlar Allah'ın bilgisinden onun imkân verdiği kadarı dışında bir şey kavrayamazlar" (Bakara 2:255) De ki: "Rabbimin sözleri için denizler mürekkep olsaydı; bir o kadarını daha katsaydık, Rabbimin sözleri tükenmeden denizler tükenirdi." (Kehf 18:109) Allah'ın emri olan ruhun bir kısmı Allah'ın indirdiği kitaplardır. Bunu ikinci âyeti bildirmektedir. "Allah, kendi emrinden olan o ruhu meleklerle kullarından seçtiği kimseye indirir ve der ki, "İnsanları uyarın; benden başka ilah yoktur. Öyleyse benden çekinin." (Nahl 16:2) Kadir gecesi Cebrail aleyhisselamın Muhammed aleyhisselama getirdiği de Allah'ın emrinden bir ruh yani Kur'ân âyetleri idi. Bunu konunun üçüncü âyeti açıkça ifade etmektedir. "İşte bu şekilde sana da emrimizden bir ruh vahyettik. Yoksa sen bu Kitap nedir, o iman nedir, bilmezdin. Ama onu bir nur yaptık, düzenimize uyduğunu gördüğümüz kullarımızı onunla yola getiririz. Elbette sen doğru yolu gösterirsin." (Şûrâ 42:52) Allah'ın emrinden olan ruh, Allah'ın kitaplarıyla sınırlı değildir. Çünkü Cebrail aleyhisselam, Kadir Gecesi inen ve sayısını bilmediğimiz meleklerden sadece bir tanesidir. Meryem örneğinde olduğu gibi melekler Peygamber olmayana da inerler. Konuyla ilgili dördüncü âyet böyle bir durumu bildirir. "Bütün katların üstünde olan, hâkimiyeti elinde tutan Allah, insanlara yüzleşme günü uyarısı yapmak için emrinden olan o ruhu kullarından düzenine uyanın içine atar". (Mümin 40:15) O ruh ile kişi güçlenir ve her konuda Allah'tan yana tavır koymaya başlar. Bu kişilerin özellikleri şu âyette açıklanmıştır: "Tek bir toplum bulamazsın ki, hem Allah'a ve ahiret gününe iman etmiş olsunlar hem de Allah'a ve Elçisine sınır koyan kimseleri sevsinler. Onlar isterse babaları, oğulları, kardeşleri veya aşiretleri olsun. Bunlar Allah'ın kalplerine iman yazdığı ve kendisinden bir ruh ile desteklediği kimselerdir. Onları ebedi kalmak üzere içinden ırmaklar akan cennetlere sokar. Allah onlardan razı, onlar da ondan razı olmuştur. İşte onlar, Allah'tan yana olanlardır. Bilin ki, Allah'tan yana olanlar umduklarına kavuşurlar." (Mücadele 58:22) Bütün bu âyetlerden anlaşıldığına göre emir kelimesiyle birlikte zikredilen ruh o emrin içeriğidir. Kadir gecesinde indirilen emirlerden birinin içeriğinin de Kur'ân âyetleri olduğunu gördüğümüze göre Kadr suresinin 4. Âyetinin meali şöyle olur: تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَ (معهم) الرُّوحُ ( مِّن كُلِّ أَمْر) فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم O gece melekler, yanlarında o ruh (emir) olduğu halde Rablerinin izniyle her bir emir için inerler. Kadir gecesinde hakkımızda iyi ölçülerin belirlenmesi için Allah'a çok dua etmeliyiz. İtikâfın Ramazan'da olması ve onun son on gününe tahsis edilmesi de bu tür duaların o günlerde yoğunlaşmasının önemini gösterir. Peygamberimiz her yıl bu günlerde itikâfa girerek bunu yapmıştır. Fecr suresindeki 10 gece Ramazan'daki itikâf gecelerdir.  

(1) Cebrail.