Sahîh-i Müslim 1896. Hadis

Tahric: Buharî ilîm, Temennî, Tevhîd, Zekat, Ahkam ve i'tisam; Nesaî İlim; İbni Mace Zühd

AÇIKLAMA: Hadîsi şerifin muhtelif rivayetlerinde zikri geçen «hased» den murad: gıpta'dir. Çünkü hasedin hakikati, bir kimsenin dîn kardeşinde gördüğü bir nimetin ondan alınarak; kendisine verilmesini istemesidir. Bu sebeple hasedlik, kötü bir hasletdir. Gıpta ise: Başkasında gördüğü bir nimeti, ondan alınmasını istemeden kendine temenni etmesidir. Gıpta makbul bir hasletdir. Bazıları hasedi: «Nimetin verilen kimseden gitmesini temenni etmekdir.» diye tarîf ederler. «Hased: Bir nimeti kendine temenni etmekdir.» diyenler de vardır. Aynî: «Doğrusu kelimenin bütün bu manalara şamil olmasıdır.» diyor. Hadîsden murad: bu iki şey'den başka makbul gıpta yokdur- demekdir. Hikmet'den murad: Kur'an-ı Kerîm'dir. Netekim hadîsin Ebu Hureyre rivayetinde: «Hased ancak iki şeyde caizdir. (Biri) : Allah'ın kendisine Kur'an öğrettiği kimsedir ki, onu gece gündüz okur. (Diğeri) : Allah'ın kendisine mal verdiği kimsedir. O da, onu infak eder.» buyurulmuşdur. Hasılı bu rivayetlerde sebebi zikir, müsebbebi kasd kablîinden gıptaya hased denilmişdir. Hikmet: Eşyayı, şeriatın beyan ettiği şekilde bilmekdir. Bu lafız ilmî kemaî'e işaretdir. îlmî kemal dahî, amelî kemal'e götürür. Ve bu iki kemal ile fazilet hasîl olur. Fazilet de ya dahili ya haricîdir. Dahilî fazletlerin esası ilim, haricî faziletlerin temeli ise maldır. Sonra faziletler biri tam, diğeri ondan da üstün yani etem olmak üzere iki nev'îdir. Hattabî diyorki: «Bu hadîsin manası : îlme ve öğrenmeye, keza mal tesaddukuna teşvîkdir.»