Bakara Suresi 245. Ayet

İnfak, sadaka, karz-ı hasen Kur’an-ı Kerîm’in müminleri teşvik ettiği üç yardım ve dayanışma şeklidir. İnfak öncelikle akrabaya ve bazan ihtiyaç gözetilmeden yapılır, sadaka yahut tasadduk daha ziyade muhtaç durumdaki akraba olmayanlara yönelik malî bir ibadettir. Bu ikisi bağıştır geri dönmez, ecrini Allah verir. Karz-ı hasen ise Allah rızâsından başka bir menfaat beklenmeden verilen borçtur. Bu borç karşılığında borçludan menfaat beklenmez, yalnızca ödeme imkânına kavuştuğunda borcun aslını ödemesi istenir. Kutsî hadislerden öğrendiğimize göre Allah Teâlâ, nerede ve hangi davranışta rızâsı bulunuyorsa orada kendi bulunuyormuş gibi bir ifade kullanarak kullarını hayırlı işlere, güzel davranışlara, yardımlaşma ve dayanışmaya teşvik etmektedir. Bu cümleden olarak “hasta ziyaretini kendini ziyaret, aç bir kimseyi doyurmayı kendini doyurmak” olarak ifade buyurmuştur (Müslim, “Birr”, 43). Burada da güzel borç vereni kendisine borç veren gibi kabul ederek yardım sever mümine şereflerin en büyüğünü bahşetmiş, onu dinî heyecanın doruğuna yükseltmiştir. Ne yazık ki maddeci ahlâkın etkisine giren müslümanlar, geleneğimizde mevcut bulunan bu güzel davranışı büyük ölçüde terketmişlerdir. Terkedilen sünnetleri, İslâmî gelenekleri ihya eden, yeniden uygulama alanına koyan müminlere büyük müjdelerin bulunduğu unutulmamalıdır. Cihad emrinden sonra müminlere, yine geçmiş kavimlerden ibretli kıssalar anlatarak onları cihada sevkeden âyetler ileride gelecektir. Bunlardan önce “güzel borç” verme teşvikinin araya sokulması, savaşa katılan müminlerin buna ihtiyaç duymaları vâkıasına dayanmaktadır. Gerçi güzel borç yalnızca savaşa gidenlere verilen borç değildir, ihtiyacı olan herkese Allah rızâsından başka bir menfaat beklemeden verilen borç karz-ı hasendir. Ancak bu ihtiyaç bir de kişinin savaşa katılma arzusundan doğmuş olursa ödünç verme ecrinin katlanacağında şüphe yoktur.

[Kard-ı hasen] kavramı, Yüce Allah’a verilen “güzel borç” anlamında “karşılığı sadece Allah’tan beklenen yardım” demektir. Bu kavram için bkz. Bakara 2:245; Mâide 5:12; Hadîd 57:11, 18; Teğâbun 64:17; Müzzemmil 73:20.  

[39] Kard-ı hasen/güzel borç hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XIX, 32-33.  

1- Canını feda ederek.  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 5:12; 57:11, 18; 64:17; 73:20; el-Lübâb, fî Ulûmi’l-kitab, 4:258.  

245.İbnu Hibban, İbnu Ebi Hatim ve İbnu Merdeviye`nin Abdullah bin Ömer (r.a.)`den rivayet ettiklerine göre: "Mallarını Allah yolunda harcayanların örneği, her bir başağında yüz tane olmak üzere yedi başak çıkaran bir tane örneğidir" mealindeki ayeti kerime indirilince Resulullah (a.s.): "Rabbim! Ümmetim için artır" diye buyurdu. Bunun üzerine bu ayeti kerime indirildi.  

(*) Yani büyük bir insandır.  

Bkz. 5:12, 57:11, 18, 73:20  

(3)Allah’a güzel bir borç vermek, Allah yolunda harcamak ma‘nâsındadır. (Râzî, c. 3:6, 181)  

[13] Gönül hatıriyle. Minnet ve eza edilmeksizin ödünç demektir. Yahut ancak Allah için Allah'a takarrüp niyeti ile, malı helâldan.[14] Ödünç istemek nâs-ı anladıkları şeye alıştırmak kastiledir. Mü'minlerin sevap umduğu şeyi vermesi ödünç vermeğe teşpih olunur. Nitekim cennet uğrunda nefsini, malını fedada alış verişe teşpih olunmuştur.[15] Dilediğine az verir, dilediğine bol bol ihsan eder. Veya dilediğinin kalbini darlaştırır da hayre yanaşmaz. Dilediğinin de kalbini genişletir de hayra koşar.  

1 Karz-ı Hasen: Güzel ödünç, dinin emirlerine uygun ödünç verme demektir. Hiçbir maddi çıkar düşüncesi gözetmeksizin sırf Allah'ın rızasını kazanmak için ve din kardeşinin sıkıntısını gidermek amacıyla malın en iyisini seçip ihlâsla Allah’ın istediği yerlere karşılıksız borç vermeye “karz-ı hasen” denir. Ödünç veren kişinin, verdiği bu ödünç sebebiyle karşı taraftan bir menfaat talebi haramdır. Buradaki; “Allah’a karz-ı hasen” tabiri mecâzdır. Bir Müslüman’ın malının en iyisini seçip Allah yolunda ihlâsla vermesi ve Allah’ın da karşılığını taahhüt buyurması karz-ı hasen’e teşbih olunarak fiilde bir istiâre-i tebe’iyye veya genel anlamında bir istiâre-i temsiliyye vardır. (Elmalılı)2 Konuyla ilgili olarak Bk. (Hadid: 11)  

[455] Allah’ın kat kat fazlasıyla ödeyeceği sadece mal değil aynı zamanda hayattır da. Çünkü Allah yolunda öldürülenlere verdiği ömrün kat kat fazlası olan ebedî bir hayat bahşedilecektir. Değil mi ki Allah için veriyoruz, vermiyor, alıyoruz demektir. Bu durumdaki insan iki kez şükretmelidir: Birincisi, Allah verecek bir şeyler verdiği için; ikincisi, verme arzusunu verdiği için.  

(125) Allah’ın verdiklerini Allah yolunda harcamak, bunun da karşılığını yine Allah’tan kat kat fazlasıyla almak. 9:111’de de, bu durum, “mü’minlerin mallarını ve canlarını Allah’ın onlardan satın alması” şeklinde tanımlanmıştır.