Enbiyâ Suresi 72. Ayet

Yüce Allah Hz. İbrâhim’i, kardeşinin oğlu Lût aleyhisselâm ile birlikte kavminin zulmünden kurtardı ve onlara bereketli ülkeye hicret etmelerini emretti (Lût hakkında bilgi için bk. Hûd 11:70). Tefsirlerde, bereketli kılınan yerin Filistin veya Beytülmakdis yahut Suriye ya da Mekke olduğuna dair farklı bilgiler bulunmakla birlikte Filistin olduğu kanaati ağır basmaktadır. Hz. İbrâhim’le ilgili tarihî veriler de bu görüşü destekler mahiyettedir. Bu yerin kutlu ve bereketli oluşu ise yöreye çok sayıda peygamberin gönderilmiş olması, akar sularının bol, ziraî imkânlarının elverişli olması şeklinde açıklanmıştır (Râzî, XXII, 190; 687 Kurtubî, XI, 305; Şevkânî, III, 468; İbn Âşûr, XVII, 108). Hz. İbrâhim, yeğeni Lût ile birlikte ülkesini ve kavmini terkederek Filistin’e göç etti. Her ikisi de bu yörede inkârcılığa karşı mücadele ederek tevhid inancını yerleştirmeye çalıştılar. Hz. İbrâhim’in çocuğu yoktu, yaşlılık döneminde Allah’a dua ederek kendisine iyi bir evlât vermesini istedi (Sâffât 37:100); Allah ona İsmâil’i, ardından da İshak’ı ve torunu Ya‘kub’u verdi. Hz. İbrâhim’e “fazladan bir armağan olarak” verilen çocuk, İshak’ın oğlu Ya‘kub’dur. Nitekim Hz. İbrâhim’in duasını içeren İbrâhim sûresinin 39. âyetinde torununun adı geçmemektedir. Bazı müfessirlere göre ise İbrâhim’in duası neticesinde kendisine İsmâil verilmiş, yıllar sonra da İshak ile Ya‘kub fazladan bir armağan olarak verilmiştir (İbn Âşûr, XVII, 109; Esed, II, 657). Allah Teâlâ peygamberlik görevi vererek onları vahyin kılavuzluğunda hidayet önderleri kılmıştır. 73. âyet peygamberlerin kendi bilgi, zekâ ve kabiliyetleriyle değil, Allah’tan aldıkları vahiy ile hidayet önderliği yaptıklarını ifade etmektedir.

Bir kez de İsrâ 17:79’da geçen [nâfileh] kelimesi “ilave olarak”, “fazladan”, “armağan olarak” gibi anlamlar içermekte ve yıllarca süren çocuksuzluk döneminden sonra yaşlılık çağında ona verdiği Hz. İsmail’e ilave olarak bir de Hz. İshak’ı kendisine armağan ettiğini haber vermektedir. Ayetteki [nâfileh] kelimesi öncelikle Hz. İshak’la, ardından onun oğlu olan Hz. Yakup’la ilişkili olduğunu belirtmeliyiz.  

Genel görüşe göre Hz. İbrahim ve Hz. Lût Irak’ta yaşıyorlardı. Allah’ın lütfuyla Şam’a hicret ettiler. Hz. İbrahim oradan Filistin’e, Hz. Lût ise Kızıl Denizin kuzeyinde kurulmuş olan Sodom şehrine yerleşti ve orada kendisine nebilik verildi. Hz. İshak İbrahim peygamberin oğludur ve Hz. İsmail’in baba bir anne ayrı kardeşidir. Hz. Yakup da Hz. İshak’ın oğludur ve İbrahim Peygamberin torunudur.  

1 Celâleyn.  

[2744] Nâfileten, “fazladan olan”, “zorunlu olandan arta kalan” anlamına (Bkz: 17:79, not 102). Çocuk hasretiyle geçen bir ömrün ardından verilen ilk oğul İsmail’den sonra gelen İshak, hiç kuşkusuz “fazladan” bir “armağan” idi. (Hz. İbrahim’in çocuklarının sıralaması için bkz: 14:39; ayrıca: 2:140; 4:163.) Hz. İbrahim’in İsmail’i kurban etme teşebbüsüyle birlikte bütün süreci şöyle özetleyebiliriz: Allah her ne ki istedi, almak için değil vermek için ister. Hz. İbrahim’den İsmail’ini almadığı gibi, yanına armağan olarak bir de İshak’ı verdi.