Ahzab Suresi 40. Ayet

“Bir kimseyi evlât edinmekle onun babası olunmaz” kuralı yerleştirildikten ve eski evlâtlığının boşadığı kadınla Peygamber’in evlenmesi de sağlandıktan sonra bu kural, Hz. Peygamber’in adı anılarak bir daha hatırlatılmakta; münafıkların, Câhiliye âdet ve duygularını canlandırma teşebbüslerine set çekilmektedir.

Buradaki mesaj, Hz. Muhammed’in hiçbir erkek çocuğun babası olmadığı değil, azatlı kölesi ve evlatlığı olan Hz. Zeyd’in “Hz. Muhammed’in oğlu” olmadığını vurgulamaktır. Zira Hz. Muhammed’in üç oğlu olduğu bilinmektedir.  

Hârise oğlu Zeyd'in, Hz. Muhammed (s.a.a)'in belinden gelen oğlu olmadığını bildiriyor.  

Bu âyetteki birbirini tamamlayan iki mana Âsım kıraatine ve diğer kıraat imamlarının “hâtim” şeklinde okuyuşlarına göredir.  

Muhammed ismi bu ayetle beraber Kur’an’da dört yerde geçmektedir. (Ali İmran 3:144, Muhammed 47:2, Fetih 48:29) Ayrıca bu ayetle Hz. Peygamberin nebilerin en sonuncusu olduğu vurgulanmaktadır. “Hâtem” kelimesine ister “mühür” isterse “sonuncu” anlamı verilsin, her iki durumda da Hz. Peygamberin son nebi olduğu anlaşılmaktadır.Hz. Muhammed evlatlığı Zeyd’in boşadığı Zeynep’le evlenince, münafıklar: “Muhammed oğlunun karısıyla evlendi” şeklinde dedikodu yaymaya başlamışlardı. Bunun üzerine yukarıdaki ayet nazil oldu. Bu âyete göre ne Zeyd Hz. Muhammed’in oğludur ne de Zeynep Hz. Muhammed’in gelinidir. Böyle olunca da Zeyd’in boşadığı kadınla evlenmesi haram değildir. Ayrıca aynı Sûrenin 4. âyetinde “…Evlatlıklarınızı da sizin gerçek çocuklarınız saymamıştır…” buyrulmaktadır.  

1 Zeyd’in de babası değildir ve aralarında hukûkî olarak akrabalık hükümlerinin uygulanması imkânsızdır. Her ne kadar her Peygamber, “ümmetinin babasıdır” denilebilirse de bu, mecâzendir.2 Hâtem: Asım kıraatinde “ta”nın fethiyle diğerlerinde kesriyle okunur. Kesr ile “hatim”, ismi fail olup “nihayete erdiren” yahut “mühürleyen” demek olur. Feth ile “hatem” de ism-i alet olup “mühür” demektir. Mühür de bir şeyin tasdiki için nihayete basıldığından hem âhir manasını hem de tasdik manasını içerir. Şu halde iki kıraat, “hatem’ün-nebıyyîn” vasfının iki mefhumunu ayrı ayrı ihtar ediyor. Yani Rasulullah (s.a.v), hem Peygamberleri sona erdiren son Peygamberdir. Hem de bütün Peygamberleri tasdik ve tevsik eden ilâhî bir mühürdür. Eğer o gelmese idi diğer Peygamberler unutulup gidecek, tarihte onların mevcudiyetlerini ve nübüvvetlerini ilmen ispat etmek mümkün olmayacaktı. Öyle ki bu gün Kur'an olmasa idi Musâ (a.s.) ile İsa (a.s.)’nın bile varlıkları ciddiyetle ispat olunamazdı. Ayni zamanda Muhammed (a.s.) diğer Enbiyanın kendisi hakkındaki müjdelerini tahakkuk ettirmek itibariyle de onların nübüvvetini mühürleyen ilâhî bir damgadır. (Elmalılı)  

[3762] Veya hâtem okunuşuna göre: “nebîlerin mührüdür”. Tercihimiz kelimenin hâtim okunuşuna dayanmaktadır. Esasen iki okunuş da aynı sonucu verir. Çünkü mühür vurulduğu belgeye yeni bir bilgi girişini ya da vurulduğu kapıdan ilave bir geçişi yasaklar.  

(15) Bu da Kur’ân’ın geleceğe ait haberlerinden bir mucizedir. Peygamberimizin sağ olduğu bir zamanda inen bu âyet, onun arkasında bir erkek evlât bırakmayacağını bildirmektedir. Aynı zamanda, Hz. Zeynep ile evlenmesini “Evlâtlığının helâli ile evlendi” diyerek dile dolayanlara karşı, bu sûrenin 4’üncü âyetinde geçen “Allah evlâtlıklarınızı öz oğullarınız kılmamıştır” şeklindeki kesin hüküm vurgulanmakta ve onun bu evliliğindeki önemli bir hikmet ortaya çıkmaktadır.(16) Veya “mührüdür.” Yani, peygamberlik, onun gelişiyle mühürlenmiş ve sona ermiştir ki, bunda da yine aynı anlam vardır.