Duhân Suresi 44. Ayet

Dünyanın fâni, insanların ölümlü oldukları açıklanınca yeniden dirilişi takip edecek zaman içinde nelerin olacağı, insanların dünyada yapıp ettiklerine göre ebedî hayatta nelerle karşılaşacakları, kötüleri bekleyen cehennemin nasıl bir yer olduğu, oraya girenlerin çekecekleri ceza, iyiler için hazırlanmış olan cennetin tasviri, buraya girme bahtiyarlığına erecek olanların nâil olacakları çeşitli nimetler; insanların dünyadaki idrakleri, hayalleri, arzuları ve korkularından yola çıkılarak, bu kavramlar kullanılarak anlatılmaktadır. “Yargı günü”nden maksat kıyameti takip edecek olan sorgulama ve yargılamanın yapılacağı zamandır. Bu muhâkeme sonunda iyiler ve kötüler, suçlular ve mâsumlar, zalimler ve mazlumlar, cennetlikler ve cehennemlikler birbirinden ayrılacak, herkes dünyada yaptıklarının karşılığını elde edecektir. 43. âyetteki “zakkum ağacı” cehennemde bulunan ve azap için kullanılan bir ağaçtır (bk. Sâffât 37:62). 49. âyette geçen “Sen güçlü ve değerlisin” sözü, dünyada güçlerine güvenen, kendilerini değerli ve önemli bilen, böyle kabul ettiren, bu sayede kendilerine kimsenin dokunamayacağını zanneden kimselerin âhiretteki âcizlik ve çaresizliklerini, alaycı bir üslûpla dile getirmektedir. 56. âyette “İlk ölümlerinden başka bir ölüm tatmayacaklar” buyuruluyor. Mü’min (Gåfir) sûresinde (40:11) ise iki kere öldürme ve iki kere diriltme olacağı ifade edilmişti. “İlk ölümleri” ifadesinden, her ikisi de gelip geçtiği ve “önceki” niteliğini aldığı için “dünyada ve berzahta vuku bulan iki ölüm” kastedilmiş olabilir. Bu ihtimali de geçerli görmekle beraber bize daha güçlü gelen ihtimal, dünya hayatının sonundaki ölümün kastedilmiş olmasıdır. Çünkü burada dünya ile âhiret, geçici ile ebedî, sonunda ölüm bulunan hayat ile bulunmayan hayat karşılaştırılmaktadır. Hangi ihtimal geçerli olursa olsun insanların defalarca ölüp dirileceklerini değil, dünya hayatı sonunda bir kere öleceklerini ifade eden âyet, reenkarnasyon inancını da reddetmiş olmaktadır (bk. Bakara 2:28).

Zakkum ağacıyla ilgili bilgi için bkz. Sâffât 37:62, dipnot 3.  

Bkz. 17:60 ve dipnotu.  

1 Zakkum Ağacı: Tihâme bölgesinde yetişen, küçük yapraklı acı ve kötü kokulu bir ağacın ismi olup, meyvesi cehennemliklere ilk ikram olarak sunulacaktır. Arap dilindeki adı “Şeceret’üz-Zakkûm”dur. Kur’ân-ı Kerîm’in dört sûresinde toplam 15 âyette (İsra: 60, Saffat: 62-67, Duhan: 43,46, Vâkıa: 51-55) zakkum kelimesi geçmektedir. İsra: 60. Âyetteki, “Biz, (mirac’da) Sana gösterdiklerimizi ve Kur’an’-da lanetlenen (zakkum) ağacını, insanlara sadece bir imtihan (aracı) yaptık.” cümlesinde yer alan “lânet edilen ağaç”ın Zakkum olduğunu savunan müfessirler vardır. (Râzi) Âyet-i Kerîme’deki lanet, genellikle bu ağaçtan yiyecek kâfirlere lânet manasına geldiği gibi, Arapların “zararlı ve hoşlanılmayan yiyecekler” için “mel’un” demelerine de bir işaret vardır. Bu ağaca lânetli denmesinin bir diğer sebebi, cehennemliklerin onu Allah’tan bir rahmet olarak değil, lânetlenmelerinin bir sembolü olarak yemeleridir. Lanetlenen insanlar bundan yiyecek ve daha çok acı çekeceklerdir. (Mevdûdi) Rivâyete göre Ebû Cehil: “Muhammed sizi taşları bile yakan ateşle korkutuyor, sonra da o ateşte ağaç biter diyor” der ve cariyesine emredip hurma ve kaymak hazırlatır arkadaşlarına da: “Haydi zıkkımlanın” diyerek alay ederdi. Zakkum ağacı ile ilgili olarak; Bk. (İsra: 60, Saffat: 62–66, Vakıa: 52–53)