En'am Suresi 100. Ayet

Cin kelimesi ateşten yaratılmış, gözle görülmeyen, insanlar gibi iyileri ve kötüleri olan varlıkları ifade eder (bilgi için bk. Cin 72:1-3). Tefsirlerde cin kelimesinin “örtülü, kapalı, duyularla algılanamayan” şeklindeki sözlük anlamı dikkate alınarak âyetteki cin kavramının, belirtilen terim anlamı yanında, melekleri ve şeytanları da kapsadığı yönünde açıklamalar yapılmıştır. Araplar cinlere bazı tanrısal güç ve yetenekler yükler, zararlarından korunmak için tedbirler alır, hoşnutluklarını kazanmaya çalışır, bunun için cinler adına kurban keserlerdi. Ayrıca onlar, cinlerin kâhinlere gökten haberler getirdiğine, şeytanların da şairlere ilham verdiğine inanır; böylece Allah ile bu gizli varlıklar arasında bir bağ kurarlardı (İbn Âşûr, VII, 405). Nitekim başka âyetlerde de müşriklerin cinlere ve meleklere taptıkları (Sebe’ 34:41; Zuhruf 43:20), Allah ile görünmez varlıklar arasında nesep bağı kurdukları (Sâffât 37:158), melekleri Allah’ın kızları olarak düşündükleri (Nahl 16:57; Sâffât 37:149; Zuhruf 43:16; Tûr 58:39) bildirilmektedir. İbn Âşûr’un kaydettiğine göre Câhiliye Arapları’nın bir kısmı şeytanın şer tanrısı olduğuna inanır, melekleri Allah’ın askerleri, cinleri de şeytanın askerleri sayarlardı. Özellikle bu son inançta Mazdeizm’in iki tanrılı inancının etkisi olduğu düşünülmektedir. Fahreddin er-Râzî’ye göre âyette, bu âlem ve orada olup bitenlerin iki ayrı tanrıya bağlı bulunduğunu, bunlardan birinin iyilik tanrısı, diğerinin kötülük tanrısı olduğunu ileri süren inanca işaret edilmiştir (XIII, 112-113). Nitekim İbn Abbas’a isnat edilen bir rivayette âyetin, Allah ve İblîs’in “iki kardeş” olduğuna, Allah’ın iyileri ve iyilikleri, İblîs’in de kötüleri ve kötülükleri yaratıp yönettiğine inanan “Zenâdıka” hakkında indiği belirtilmiştir (Vâhidî, Esbâbü’n-Nüzûl, s. 165). İslâmî kaynaklarda, Mecûsîliğin Zend (Zend Avesta) isimli kutsal kitabına inananlara “Zendî” denildiği, Arapça’daki zındık (çoğulu zenâdıka) kelimesinin buradan geldiği belirtilir. Ayrıca, eski kaynaklarda bu tür düalist dinlere Sineviyye de (Seneviyye) denilmektedir. Sonuç olarak âyette bu şekilde Allah’tan başka gözle görülmeyen bazı varlıkların da ulûhiyyetine inananlar; özellikle putperestlik yanında Sâbiîlik, şeytanperestlik, Mecûsîlik ve kısmen Yahudilik’le Hıristiyanlığın tevhide aykırı inançlarından etkilenmiş olan Araplar’ın bâtıl itikatları eleştirilmiştir. “Oysa onları da (görünmez varlıkları) Allah yaratmıştır” meâlindeki cümle, müfessirlerce “Halbuki bu varlıkları Allah’a ortak koşanların kendileri de onları Allah’ın yarattığını biliyorlardı” şeklinde anlaşılmıştır. Buna göre âyette müşriklerin, mahlûk olduğunu kabul ettikleri varlıkları hâlika ortak koşmalarının, böylece onlara ulûhiyyet tanımalarının bir çelişki olduğu ifade edilmiştir.

Bu mesaj Sâffât 37:158-159. ayetlerle birlikte okunmalıdır.  

1- Görünmez güçleri ve varlıkları.  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 2:116; 4:117-120; 18:50; 19:44; 34:41; 36:60-61.  

Bkz. 2:116, 4:117-120, 18:50, 19:44, 34:41, 36:60-61 Putperestliğin zirvede olduğu dönemlerde bazı Araplar cinleri Allah’ın yardımcıları olarak görüyorlardı. Yahudiler, Uzeyr Peygamber’e, Hıristiyanlar ise İsa Peygamber’e Allah’ın oğlu diyorlardı. Müşriklerden bazıları da meleklere dişilik isnat ederek onların Allah’ın kızları olduğunu iddia ediyordu.  

 Bazı Arap putperestleri cinleri Allah’a ortak koşarak onlara taparlardı. Onların da Allah’ın mahlûku olduğunu, mahlûk olan bir varlığın tanrı olamayacağını düşünemiyorlardı. Ayrıca yahudiler, Uzeyr Peygamber’e Allah’ın oğlu; hıristiyanlar da İsa Peygamber’e Allah’ın oğlu diyorlardı. Bazı müşrikler de meleklere dişilik vasfı isnat ederek Allah’ın kızları diyorlardı. İşte Allah Teâlâ bunlara işaret ederek kendisinin bu gibi vasıflardan münezzeh olduğunu ifade buyurmaktadır.  

[5] Veya Melekleri.  

1 Bu ayet; “Onlar, Allah ile cinler arasında da bir soy bağı uydurdular. Oysa cinler de kesinlikle (kıyamet günü) huzurumuza getirileceklerini bilirler.” (Saffat: 158.) âyetinin de delâleti ile Allah ile iblis arasında bir nesep alâkası gerektiren iki birader gibi kabul ederek, “hayırların yaratıcısı Allah, şerrin yaratıcısı iblistir” diyen zındıklar hakkında nâzil olmuştur. Bu itikat, tam bir Mecûsi itikadıdır. Mecûsiler, bu âlemdeki bütün hayırlar nurdan (Hürmüz’den-Yezdan’dan) bütün şerler de zulmetten (Ehrimen’dendir) diye ikili bir din inancına sahiptirler. Esasen Zerdüştün “Zend” kitabına nispeti ifade eden Farsçadaki “zendik” ve Arapçadaki “zindık” Türkçeye “zındık olarak geçmiştir ve Mecûsilerin genel lakabıdır. Bütün Mecûsi mezheplerinde bir insanın anası ve kız kardeşi ile evlenmesi helâl kabul edilirdi. Mecûsilik içinde haram ve helâl tanımayan eski bir “ibahiyye fırkası” vardı ki, bunlar tüm kadınların ve malların ot, su mera gibi ortak kullanıma dâhil olduğunu söylerlerdi. Zındık tabirinin bu “Mazdekiyye” denilen ilk komünist fırkası için kullanıldığı da bilinmektedir. İçlerinde birçok sufi ekollerin de bulunduğu Müslümanlara, döneminin toplum mühendislerinden olan zındıklar, bunu mecusilikteki “Yezdan/Hürmüz-Ehrimen” ikilemini “Allah-Şeytan” ikilemi olarak inandırmışlardır. Zamanının en önemli toplum mühendislerinden olan Muhyiddin-i Arabi’nin, (Şeytanın Hileleri) Şeceret-ül Kevn isimli kitabındaki şeytan, Ehrimen’in Müslümanlara şeytan diye yutturulmasından başka bir şey değildir. Zira burada anlatılan şeytan, (hâşâ) İlahlık vasıflarına sahip ve Peygamber (a.s)’dan (hâşâ) daha akıllı bir mahlûk olarak gösterilmiştir. Bu gün pek çok Müslüman, şeytanı bir kötülük ilahı gibi görmekte hatta Allah’tan çok şeytandan, cinden, şefkat tokadından, karabasandan ve birilerinin çarpmasından… korkmaktadır. Bu itikatların tamamı mecusilikten gelmiştir ve bunlara bu şekilde inanmak küfürdür. İslam’a göre şeytan diye özel bir varlık yoktur. Şeytanlık tıpkı mü’minlik gibi bir sıfattır. Bu sıfatı ilk kazanan ise “iblis” isimli bir cindir. Bu sıfatlara sahip olan her insan ve cin şeytanın ta kendisidir. Sonuç olarak Allah’ı hakkıyla takdir etmeyen kâfirler veya Müslümanları kâfirleştirmek isteyen toplum mühendisleri, cinleri Allah’a eş tuttular. Hâlbuki onları da Allah yarattı. Ya'ni cinler de Allah’ın kuludur. Binaenaleyh mahlûku Halikına şerik ve rakip addetmeğe kalkışmak ve Allah’ın izni olmaksızın cinlerin âlemde ve insanlar üzerinde bir tesir yapabileceklerini farz etmek ve bu suretle Allah’ın mahlûkuna karşı bir aczine ihtimal vermek büyük bir hamakat, dalâlet ve açık bir küfürdür.2 Müşrik Araplar ve Sâbiîler, melekleri Allah’ın kızları, Mecusiler, Hürmüz ve Ehrimeni, Yahûdîler, Üzeyr’i, Hıristiyanlar, Mesih’i, Allah’ın oğulları kabul ettiler. Hattâ bunlara ilâhlık pâyeleri verdiler. Bu noktadan bakıldığında, bunların kâfirlikte birbirlerinden hiç farkları yoktur. 3 Buradaki cinler ifâdesi, bütün gözle görülmesi mümkün olmayan varlıkları, temsilen kullanılmış olabilir. Çünkü bu kâfirler sadece cinleri değil, melekleri, şeytanı, perileri, aklı, nefsi, maddeyi, kuvveti, rûhu, tabiatı, rûhaniyetleri, varlığı dahi olmayan iyi veya kötü rûhları, gizli güçleri, karanlığı ve aydınlığı bile kendilerine rab edindiler veya onları Allah’a denk gördüler.  

(18) Burada ve 37:158’de “cin” deyimi cinleri, şeytanları, melekleri, ruhanî varlıkları kapsayacak şekilde, “görünmeyen varlıklar” anlamını ifade etmektedir.