En'am Suresi 159. Ayet

İbn Abbas, Mücâhid ve Katâde’den nakledilen bir rivayete göre “dinlerini parça parça edip gruplara ayrılanlar”dan maksat yahudiler ve hıristiyanlar (İbn Atıyye, II, 367), yine İbn Abbas’a isnad edilen başka bir görüşe göre bunlar müşriklerdir (Râzî, XIV, 7). Zira, 100. âyetin tefsirinde de belirtildiği gibi İslâm’dan önceki Araplar çok çeşitli inanç gruplarına ayrılmışlardı. Ayrıca bu âyette, İslâm ümmeti içinde daha sonra ortaya çıkan gruplaşmalara işaret buyurulduğu da düşünülebilir. Her hâlükârda âyet-i kerîme, dinde birlik ve beraberliğin önemini vurgulamakta, bu hususta ayrılığa düşenlerin Hz. Muhammed’den de uzaklaşmış olacakları uyarısında bulunmaktadır.

Benzer mesajlar: Âl-i İmrân 3:103, 105; Enfâl 8:46; Mü’minûn 23:53; Rûm 30:30-32.  

[126] Dinde tefrikanın sonuçları hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, VII, 31-34; XXI, 270-271.  

“İnançların bütünlüğü” nden kastedilen İslâm Dininin kendisidir.Hangi tarihi isimlendirme altında olursa olsun Allah’a inanan ve dinine tabi olan herkes bu mesajın doğrudan muhatabıdır. Müslümanlar da bu mesajdan üzerlerine düşeni almak zorundadır. Zira bugün Müslümanların yaşadığı İslam’la Allah’ın gönderdiği İslam aynı değildir. Müslümanların yaşadığı İslam’a baktığımızda görüyoruz ki; bidatlerle, hurafelerle, menkıbelerle yozlaştırılan din statik bir hal alarak Arap kültürüyle bütünleşmiş ve daha sonra farklı grupların, mezheplerin, cemaatlerin elinde aslını kaybederek tanınmaz hale gelmiştir. Öyle ki; Rabbi Allah olan lakin Allah’ı dara düştüğü zaman hatırlayan,peygamberi Muhammed olan ancak Hz. Muhammed’i sadece bir şefaatçi olarak gören, kitabı Kur’an olan fakat Kur’an’ı bir tılsım gibi düşünen, dini İslam olan ama İslam’ı bir kimlik olarak kullanan, aklı olan ama aklını işletmek yerine atalarının aklıyla yaşayan bir ümmet meydana gelmiştir.  

 Resûlullah (s.a.) şöyle buyurdu: Yahudiler yetmiş bir guruba ayrıldı, birinden başka hepsi cehennemdedir. Benim ümmetim de yetmiş üç guruba ayrılacaktır, birinden başka hepsi cehennemdedir. «O kurtuluşa eren gurup kimdir ya Rasûlallah?» sorusuna cevaben: «Onlar benim ve ashabımın gittiği yoldan gidenlerdir» dedi.  

Peygambere yakıştırılan hadisleri ve ruhbanları izleyenler, mezhep mezhep, tarikat tarikat olmuşlardır. Bak 3:105; 23:52-56.  

(1)Ebû Hureyre (ra) bu âyet hakkında: “Onlar, yani dinlerini parçalayıp fırkalara ayrılanlar, bu ümmet içinde çıkan ehl-i dalâlet fırkalarıdır” demiştir. Bir hadîs-i şerîfte de Peygamber Efendimiz (asm)şöyle buyurmuşlardır: “İsrâiloğulları yetmiş iki fırkaya ayrılmıştır. Benim ümmetim de yakında yetmiş üç fırkaya ayrılacaktır. Birisi hâriç, hepsi ateştedir.” (Orada bulunanlar:) “Yâ Resûlallah! O hangisidir?” dediler. Buyurdular ki: “Ben ve ashâbımın yolunda olanlar (ehl-i sünnet ve’l-cemâat)tir.” (Celâleyn Şerhi, c. 2, 475-476)  

[3] Senin onlar ile bir ilişiğin yoktur. Onlara taarruz etme, işi Allahla bırak veya sen onların dağınıklığından mes'ul değilsin.  

1 Yani, bunlar: Dinin bir kısım emirlerini tanıyıp, bir kısmını tanımayarak parçalayan, dinlerini çeşitli emeller, mabutlar ve önderlerle çatallandıran veya “din, insanın rûhuna aittir, hayatına karışmaz, din başka, devlet başkadır” diyerek, dinlerini birçok işlerinden ayıranlardır. Veya bu suretlerden biriyle hak dinlerinden ayrılmaya kalkışanlar, çalışmalarını tevhit için değil, ayrışma için sarf edenler ve parça parça olanlar. Yani her biri ayrı bir reise ve başka bir his ve hevaya taraftarlık ederek fırka fırka olup tefrikaya düşenlerdir. Yahudiler ve Hristiyanlar da böyle olmuşlar ve maalesef Müslümanlar da her sıkıntılı dönemlerinde bu hallere düşmüşlerdir. Nitekim Efendimiz (a.s): “Yahudiler yetmiş bir fırkaya ayrıldı, birinden başka hepsi Cehennemdedir. Hristiyanlar yetmiş iki fırkaya ayrıldı birinden başka hepsi cehennemdedir. Ümmetim de yetmiş üç fırkaya ayrılacaktır. Birinden başka hepsi cehennemdedir.” buyurunca, “O bir fırka-i naciye kimdir ya Rasulâllah!” sorusuna: “onlar benim ve ashabımın üzerinde gittiğimiz yolda gidenlerdir.” buyurmuştu. Buradan, Yahudilerden bir, Hristiyanlardan bir ve Müslümanlardan bir olmak üzere üç fırka-i naciye yoktur. Her zaman için bir fırka-i naciye vardır ki o da Peygamber (a.s)’ın ve ashabının yürüdükleri hak yolda, tevhit yolunda yürüyenlerdir. (Elmalılı)  

Müşriklerin durumu bildirildikten sonra 154. âyetten itibaren Yahudi ve Hıristiyanların dini gruplaşmalarına işaret ediliyor. Bu âyeti gayr-i müslimler hakkında düşünen âlimler yanında, Müslümanlar arasında çıkan bid’at fırkalarını kapsayacağını düşünenler de vardır. Âyet, dinin hükümlerinin bir kısmına inanmayan ve böyle bir parçalanmadan ileri gelen fırkalara da şamildir. Fakat dinin kesin hükümlerini inkâr etmeyen muteber içtihad, fıkhî mezhep, tasavvufî meşreb veya uygulamada ortaya çıkan dini hizmet gruplarını bu âyeti ileri sürerek mahkûm etmek, bu âyeti yanlış anlamak olur. Onun için müfessir İbn Kesir: “Zahir olan odur ki âyet; Allah’ın dininden ayrılan ve ona muhalif olanlar hakkındadır.” diye uyarmaktadır.