Enfal Suresi 47. Ayet

Müminler için savaşıp yenmenin, çalışıp çabalayıp başarmanın sâik ve gaye bakımından da hukukî-ahlâkî sınırları vardır. Mümin neyi niçin yaptığını, kendi kazancının kimden geldiğini, karşı tarafın kaybının meşrû olup olmadığını düşünmek, bilmek ve buna göre hareket etmek durumundadır. Allah’a iman eden, İslâm ahlâkını özümsemiş bulunan bir fert ve toplum, hak bâtıl, iyi kötü, adalet zulüm ayırımı yapmadan ötekileri taklit edemez, onlara benzeyemez. Müşriklerin Bedir’e doğru hareket etmeleri mallarını koruma zaruretine, dolayısıyla meşrû savunma hakkına dayanmıyordu; çünkü Cuhfe’ye geldiklerinde Ebû Süfyân’ın yol değiştirdiği ve kervanı kurtardığı bilgisini almışlardı. Ebû Cehil şımarıklık ve kendini beğenmişlik psikolojisiyle şöyle diyordu: “Bedir’e varıp orada şarap içmeden, câriyelerin müzik icralarını dinlemeden, Muhammed’i yendiğimizi duyurup yaymak üzere çevrede yaşayan Araplar’a, keseceğimiz develerle ziyafetler vermeden dönmeyeceğiz” (İbn Hişâm, Sîre, II, 270). Ebû Cehil kumandasında hareket eden müşriklerin müslümanları yenmek, varlıklarına son vermek istemeleri, müminlerden kaynaklanan bir insanlık suçuna veya hak tecavüzüne dayanmıyordu; müminler “Rabbimiz Allah’tır” dedikleri, inandıkları gibi yaşamak istedikleri için zulüm görüyorlar, işkence çekiyorlardı; istenen onları Allah yolundan döndürmekti, tevhide giden yolu tıkamaktı. Müminler böyle böbürlenme, şımarma, çalım satma, gösteriş ve taşkınlık yapma gibi ham ve erdem dışı duygu ve saiklerle çalışamaz ve savaşamazlardı, onların savaşlarının hedefi de ancak herkes için hakkın, adaletin, din ve vicdan hürriyetinin gerçekleşmesi olabilirdi.

47.İbnu Cerir`in Muhammed bin Ka`b el-Kurazi`den rivayet ettiğine göre Kureyşiler Resulullah (a.s.)`ın ordusu ile savaşmak üzere Mekke`den çıkarken defler çalarak, şarkılar söyleyerek ve eğlenerek çıktılar. (Çünkü kendilerine çok güveniyorlardı). Yüce Allah`ın bu ayeti kerimesinde kastedilenler de onlardır. Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet edildiğine göre de, Mekkeliler Cuhfe adı verilen bir yere geldiklerinde ticaret kervanının başkanı Ebu Süfyan bir haber göndererek kervanın kurtulduğunu daha ileriye gidilmesine gerek kalmadığını bildirdi. Ama Ebu Cehil: "Artık Bedir suyunun başına gitmeden, develer kesip, şaraplar içip çalgılar çalmadan geri dönmeyiz. Böylece Araplar bizim durumumuzdan sözetsin ve artık sonsuza kadar bizden korksunlar" dedi. Bu sözü söylerken kendine çok güveniyordu ve gayet gururluydu. Bu ayeti kerime de onların bu durumlarından sözetmektedir.  

Bkz. 2:264, 4:38, 107:6  

 Bedir Savaşı’ndan önce Şam’dan dönen ticaret kervanının reisi Ebu Süfyân, müslümanlardan gelmesi beklenen tehlikeyi atlatınca Kureyş ordusuna geri dönmeleri için haber gönderdi, fakat Ebu Cehil, «Andolsun ki, Bedir’e varıp da orada şaraplarımızı içmedikçe, câriyeler karşımızda çalgılar çalıp şarkı söylemedikçe ve yanımızda bulunan Arapları doyurmadıkça geri dönmeyeceğiz» dedi. Gerçi Bedir’e gelmekle bir yiğitlik gösterdiler ama zafer şarabı yerine ölüm kadehlerini yudumladılar; câriyeler şarkı söyleme yerine ağlaştılar; Arapların aç karnını doyuracak yerde, onlar için acıkmış cehennem çukurlarını doldurdular. İşte bu âyette Allah Teâlâ müminlere, onlar gibi olmamayı, takvâ sahibi olmayı ve Allah’a dayanıp güvenmeyi emretmektedir.  

1 Müşrikler Mekke’den böyle çalım satarak, iftihar ederek, gösteriş yaparak çıkmışlardı. Cuhfe’ye vardıklarında Ebu Süfyan’ın gönderdiği adam geldi ve “dönün kervanınız kurtuldu” haberini yetiştirdi, Ebu Cehil de: “hayır, vallahi ta Bedir’e kadar varıp şaraplar içmeden, cariyelere sazlar çaldırmadan ve orada bulunan Araplara yemekler yedirmeden dönmeyiz” dedi. Sonunda Bedir’e kadar geldiler. Fakat yedikleri kılıç, içtikleri ölüm şerbeti, sazları feryat ü figan ve kucakladıkları da azap ve hüsran oldu. (Elmalılı)  

[1375] Muhît, özellikle kendisinden önce aktarılan olumsuzluklara atıf olan bir fiille (ya‘melune gibi) birlikte kullanıldığı için, “yapılanları etkisiz hâle getirme” vurgusu taşır.  

Ne yaptılar, ne yapmadılarsa Allah hepsini ilmiyle ve kudretiyle kuşatmıştır. Onların iyi veya kötü hiçbir işleri yoktur ki O’na ulaşmasın, O’nun hakimiyeti alanına girmesin, taltif veya cezasına sebep olmasın.  

[*] Müslümanlara karşı zafer elde edeceklerine emin bir şekilde Mekke'den çıkış yapan ordunun tavrı. Önceki ayette "şavaşa çıkaraken korku ve telaşa kapılmayın", bu ayette ise "kesin üstün geleceğinizi düşünerek abartılı ve aşırı özgüvenli davranmayın" buyrulmuştur. Her iki ayet birlikte değerlendirildiğinde böyle bir tavır, ancak erdemli bir milletin(ümmetin) ulaşabileceği bir seviyedir ki gerektiğinde korkusuzca kendini savunacak sabır ve cesareti gösterebilen, üstün konumda olduğu takdirde ise zulüm ve aşırılıklara kapılmayacak bir millete tüm insanlar saygı duyar.