Tevbe Suresi 112. Ayet

“Oruç tutanlar” şeklinde tercüme edilen “es-Sâihûn” kelimesi, “(Allah yolunda) seyahat edenler” şeklinde de tercüme edilebilir.  

“Dünyada yolcu gibi yaşayanlar” şeklinde tercüme ettiğimiz “es-sâihûn” kelimesinin sözlük anlamı “seyahat edenler”dir. Birçok sahâbî, Hz. Peygamber’in “Ümmetimin seyahati oruçtur” meâlindeki bir hadisine dayanarak âyetteki bu kelimeyi “oruç tutanlar” şeklinde yorumlamışlardır (Taberî, XI, 28). Seyahat ve oruç arasındaki benzerlik daha çok şu şekilde açıklanmıştır: Her ikisinde kişi birtakım zorluklara ve mahrumiyetlere katlanır; seyahatte kişi görmediği, bilmediği yerleri ve durumları görüp gözlemleyebilir, oruç tutan mümin de ruhen yücelerek melekût âleminin birtakım özel hallerine muttali olabilir. Bazı ilk dönem müfessirleri bir başka hadise dayanarak aynı kelimeyi, “cihad edenler” biçiminde açıklamışlardır. Kelimeyi sözlük anlamına göre yorumlayanlar, “yer yüzünde seyahat edenler”, “Mekke’den Medine’ye göç edenler”, “ilim öğrenmek için yolculuğa çıkanlar”, “Allah’ın birlik ve kudretini gösteren delilleri gözlemlemek ve onlardan sonuçlar çıkarmak için yollara düşenler” gibi açıklamalar yapmışlardır (İbn Atıyye, III, 89; Elmalılı, IV, 2625; Kur’an’ın dersler çıkarma amacıyla yeryüzünde gezip dolaşmayı özendirmesi hakkında bk. Âl-i İmrân 3:137). Tercümemize esas olan düşünceyi de şöyle özetlemek mümkündür: Bu dünyanın fâni olduğunu unutmayanlar, ömür sermayelerini olabildiğince ebedî mutluluğa yatıranlar, dünya hayatlarını hep bir yolcunun şuuru içinde yaşarlar; bu ebediyet yolcuları, kelimenin yorumunda zikredilen güzel davranışlar içinde bulunurlar.

1- Övgüyü, yalnızca Allah'a özgü kılanlar. 2- Allah yolunda sefere çıkanlar. 3- Allah'a bağlılığı ortaya koyanlar, buyruklarına içtenlikle teslim olanlar. 4- Saygı gösterip, değerini takdir edenler, O'nun emirlerine içtenlikle boyun eğenler.  

bk. Kur’an-ı Kerim, 4:24; 66:5; el-Câmi’ li-Ahkâmi’l-Kur’ân, 8:269-272.  

6.Ayette geçen "saihun" kelimesi tefsirlerde genellikle "oruç tutanlar" olarak açıklanmaktadır. Bu kelimenin sözlükteki karşılığı "seyahat edenler, yeryüzünden dolaşanlar"dır. Abdullah ibnu Mes`ud (r.a.) ve Abdullah ibnu Abbas (r.a.) bu kelimeyle kastedilenlerin "oruç tutanlar" olduğunu ifade etmişlerdir. Sufyan ibnu Uyeyne oruç tutan bir kimsenin lezzetleri terketmesi sebebiyle "saih" olarak adlandırıldığını ifade etmiştir. Ata ise "saihun" ile kastedilenlerin savaş edenler olduğunu söylemiştir. Osman ibnu Maz`un`un rivayetine göre Resulullah da: "Ümmetimin seyahati Allah yolunda cihaddır" buyurmuştur. İkrime ise "Saihun"un ilim öğrenmek için dolaşanlar olduklarını söylemiştir. Bir başka açıklamaya göreyse bu kelimeyle kastedilenler ibret almak için yeryüzünde dolaşanlardır. Çünkü yeryüzünde dolaşmanın kişinin nefsini terbiye etmesine ve ahlakını düzeltmesine çok yararı olmaktadır.  

“Seyahat edenler” yani iyiliği önermek ve yaşayarak göstermek, kötülükten sakındırmak ve yanlışların karşısında olmak için sorumluluk alarak yola koyulanlar, vahiy ile insanları tanıştırmak ve onlara Kur’an’daki evrensel ahlaki değerleri anlatmak için seyahat edenler, inandıkları doğruları hayata geçirmek ve başkalarının da doğrulara sahip çıkması için hicret edenler, şirkin, zulmün ve zalimin karşısında Hakkı, haklıyı ve adaleti savunduğu için sürgüne gönderilerek yollara düşenler, insanları eğitmek, helâl kazanç sağlamak ve haramın önüne geçmek için sefere çıkanlar, yeryüzünde Allah’ın kudretini, birbirinden güzel mucize eserlerini, yarattıkları üzerindeki rahmetinin tezahürünü, hayatın canlılığını görmek ve farklı kültürün insanlarıyla tanışarak onlarla fikir teatisinde bulunmak için yolculuk edenler.  

 Âyette geçen «es-sâihûn» oruç tutanlar olduğu gibi, cihad edenler ve yeryüzünde Allah’ın kudretini, güzel eserlerini ve ibret alınacak şeyleri görmek, bilgi kazanmak veya gönlünce ibadet ve taatını yapabilmek için seyahat edenler manasını da ifade etmektedir.  

[1] Veya gaziler, oruç tutanlar.  

1 Buradaki seyahat, İbnu Mes’ud, İbnu Abbas, Hz. Aişe ve Ebû Hureyre’ye göre oruç demektir. Çünkü Peygamber (a.s): “ümmetimin seyahati, oruçtur.” buyurmuştur. (Kurtubî) Oruç; yiyip içmek ve birtakım sıkıntılara tahammül etmek ve bir de insanın görmediği, bilmediği bir takım şeylere vakıf olmasına vesile olması yönleriyle seyahate benzetilmiştir. Ayrıca bu ifâdeyi; “Mücahitler, Mekke’den Medîne’ye hicret edenler, ilim için sefere çıkanlar ve Allah’ın âyetlerini görmek için yeryüzünde sefer edenler,” şeklinde de anlayanlar olmuştur.  

[1541] Çevirimizin gerekçesi et-tâibûnun açılımıdır (Bkz: Taberî). [1542] “Tüm varlığıyla”, “yalnız”, “tamamını”, “durmadan dinlenmeden” gibi pekiştirme ve en’li ifadeleri parantez içine almadık. Çünkü, kaynak dile ait sözcüklerin başındaki “el” takılarının, “tahsis, istiğrak, ahd” gibi muhtelif vurguları hedef dile yansıtıldığında, zorunlu olarak bu mânalar elde edilmektedir. [1543] es-Sâihûn, “seyahat edenler, gezginler” mânasına gelir. Birinci ve ikinci kuşaktan nakledilen haberlere baktığımızda, bu kelimenin lafzî anlamıyla değil mecâzî anlamıyla ele alınıp es-sâimûn (oruç tutanlar) şeklinde anlaşıldığını görüyoruz. Buna göre, oruç tutan insan yemeden, içmeden ve şehvetten ayrılıp mânevî bir seyahate çıktığı için böyle isimlendirilmiştir (Taberî ve Râzî). Hatta İbn Abbas’a atfedilen bir haberde, Kur’an’daki tüm es-seyâha kökünden türetilen sözcüklerin es-sıyam olarak anlaşılması gerektiği dile getirilir. Fakat âyetteki el-’âbidûn oruç tutmayı da kapsar. Râzî, bundan farklı olarak iki görüş daha aktarır: birincisi, yine ilk kuşaktan bazı isimlere atfedilen “ilim yolunda seyahat edenler” anlamı, ikincisi ise Ebu Müslim’in kelimenin lafzî anlamı olan seyahatı esas alarak verdiği “Allah yolunda cihad için sefere çıkma” anlamı. Biz kelimeyi mecaza hamleden görüşe uyduk, fakat ait olduğu bağlama daha uygun olan daha farklı bir mecâzî anlamı tercih ettik. [1544] Baştaki ve sondaki parantez içi ibareler, bu âyetin anlamını bir önceki âyete eklemleyen Taberî’nin tercihi göz önüne alınarak konulmuştur.  

“Allah rızası için sefer” kavramına: İslâm’ı anlatmak, cihad, yerine göre hicret, ilim elde etmek, insanları eğitmek, çalışıp helâl kazanç sağlamak gibi birçok alan girer. Allah’ın hudutlarını korumaya: İmanın gerekleri, ibadetler, İslâm ahlâkına uygun davranışlar, İslâm’ın her alandaki hükümleri dâhildir.  

Âyette ˜Çä"ÇÆÍèæŒ sıfatı oruç tutanlar anlamına geldiği gibi, cihâdeden ve yeryüzünde Allah'ın güzel eserlerini görmek, bilgi ve görgülerini artırmak veya özgürlük içinde ibâdet ve tâ'atlerini yapabilmek için seyâhat edenler anlamına da gelir.  

(27) İlim, cihad, ibret ve tefekkür için seyahat edenler; dinlerini özgürce yaşayabilmek için hicret edenler. Bir hadis-i şerifte, bu kelimeye “oruç tutanlar” anlamı da verilmiştir. (Müstedrek, 2:365 no. 3288.)