Tevbe Suresi 123. Ayet

Vedâ haccı öncesinde bütün Arap beldeleri İslâm’ı kabul etmişti; İslâm coğrafyasına en yakın düşman toprakları hıristiyan Araplar’ın oturduğu, Bizans hâkimiyetindeki Suriye bölgesiydi. Buraya yapılan Tebük Seferi’nde savaş cereyan etmemiş, Mûte Savaşı için bir misilleme yapılmamıştı. Dolayısıyla bu bölge, müslümanların varlıklarını koruyabilmeleri ve İslâm’ın başka yerlerdeki insanlara tebliği açısından oldukça stratejik bir önem taşıyordu. Âyetin tarihî şartlar ışığında yorumlanması halinde, bunu o dönemde müslümanların yakın çevrelerini güvence altına alacak bir fetih hareketini sürdürmeleri yönünde bir buyruk olarak anlamak uygun olur. Nitekim Hz. Peygamber vefatından kısa bir süre önce, Mûte Savaşı’na sebebiyet veren Kudüs-Şam arasındaki hıristiyan Araplar’a karşı bir ordu sevketmeye karar vermiş ve Üsâme b. Zeyd’i bu orduya kumandan tayin etmişti. Öte yandan âyetin bütün zamanlar için geçerli olmak üzere müslüman­lara yönelttiği buyruk, kendi varlıklarını tehdit eden düşmanlarla savaşmaları ve bu konuda özgüven duygularını daima koruduklarını gösteren bir azim ve kararlılık içinde olmalarıdır. Âyetin “yakınınızda bulunan” diye çevrilen kısmından hareketle düşmanlara karşı savaşma yükümlülüğünde mekân faktörünü öne çıkaran yorumlar yapılmışsa da, düşmanın coğrafî faktör yanında başka yönlerden de yakın tehdit haline gelip gelmemiş olduğunun ölçü alınması gerektiği açıktır. Bu buyruğa Kur’an’ın bütünlüğü içinde bakıldığında, burada müslümanların yakın çevrelerindeki gayri müslimlerle hep savaş içinde olmaları gerektiği gibi bir mânanın bulunmadığı, sadece düşmanlık edenlere karşı ortaya konacak tavırdan söz edildiği kolayca anlaşılır. Bu arada dikkat edilmesi gereken diğer bir husus, âyette ortaya konması istenen sertlik ve güç, savaş şartlarının câri olduğu durumlarda tâvizsiz ve kararlı davranma anlamındadır; normal şartlarda yürütülen insan ilişkilerinde, meselâ turizm ve ticaret gibi alanlarda müslüman olmayanlara karşı bu buyruğun işletilmesi düşünülemez (Râzî, XVI, 230).

Bu ayet Bakara 2:190-193, 256, Nisâ 4:89-91, Enfâl 8:39-40, Tevbe 9:2-4, 12, 36, 73; Hacc 22:39, Mümtehine 60:8-9, Tahrîm 66:9 gibi ayetlerle birlikte okunmalıdır.  

[185] Ğılza/yenilmez güç kelimesi hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, VIII, 392-394.  

1- Size tehdit oluşturan, sizi kuşatmış olanlara karşı.  

bk. Kur’an-ı Kerim, 5:54; 9:73; 48:29; 66:9.  

7.Yani kâfirlerin size en yakın olanlarından başlayarak onlara karşı muharebe dairenizi gittikçe genişletin.  

Bkz. 9:123, 48:29, 66:9İslam dini, savaşın en son çare olduğunu ve insanların her zaman barıştan yana olması gerektiğini vurgular. Nitekim dinin temel kaynağı olan Kur’an’da İslam’ın barış, hoşgörü, uzlaşı ve müsamaha dini olduğunu gösteren pek çok ayet mevcuttur. Barışın ve uzlaşmanın daha hayırlı olacağı Nisa 4:128. ayetinde belirtilmiştir. Bu itibarla Müslümanca yaşamanın ve Müslüman zihniyetin temelini barış oluşturmaktadır. Müslüman; barışı hayata geçirmeyi ve barış içerisinde yaşamayı prensip edinmiştir. Ancak düşman; savaşı kaçınılmaz kılacak derecede zulmetmeye devam eder, manevi ve ahlaki ilkeler konusunda baskı yapar ve hiçbir konuda uzlaşmaya yanaşmaz ve böylece hayatı çekilmez hale getirirse işte o zaman son çare olarak savaş zorunlu olur.   

[1] Mesafede veya nesepte yakın olanlar ile.  

1 Bu âyette Müslümanlara; öncelikle tebliğe en yakınlarından başlayacakları emredilmektedir. Bir kısım İslâm dışı sistemler, içerisinde yaşayan Müslümanlara kendi zulümlerini ve kâfirliklerini göstermemek için uzak ülkelerdeki Müslümanların sıkıntılarını hedef göstererek, onların kendi memleketlerinde çalışmaları ve oraya İslam’ı hâkim kılmaları gerektiğini unuttururlar. Bir kısım Müslümanlar da boyundurukları altında yaşadıkları tağutlarla mücadele etmeyi göze alamayıp hariçten gazel okuyarak, daha kolay olduğu için başkalarına akıl verme ve imkânı olsa gidip onlarla birlikte savaşmayı arzulama lafını yaparlar. Ama buna da hiç fırsat bulamadıklarından yakınır dururlar. Böylece her Müslüman’da bulunması gereken başka yerlerdeki Müslümanların dertleriyle dertlenme bilincini de sulandırırlar. Şairin: “Yıldız arayıp gökte nice turfa müneccimGaflet ile görmez kuyuyu reh-güzerinde”(Nice acemi müneccim gökte yıldız ararken, gaflete dalarak yollarındaki kuyuyu görmezler) sözleriyle kastettikleri; “kendilerinden beklenen işlerle uğraşmayan ve gerçekleşmesi imkânsız ham hayaller peşinde koşup sonunda da belalarını bulan” böyle kimseler olsa gerektir.  

[1555] Yelûnekum, “size yakın olan” demektir. Bu ibare, yakın ve açık tehlikeyi ifade eder. Bu yakınlık hem fizikî hem de mânevî tehlikeyi kapsar. Tehdit ve tehlikede öncelik sıralamasını doğru yapmaya delâlet eder.  

(30) Müslümanlar aleyhinde faaliyetlerde bulunan ve yakınlığı sebebiyle ciddî bir tehdit oluşturanlarla savaşmakta gevşek davranılmaması ve onlara karşı caydırıcı olunması emredilmektedir. 2:190 ve devamındaki âyetler ile bu sûrenin 29’uncu âyetine ve açıklamalarına bakınız.