A'raf Suresi 26. Ayet

Önceki âyetlerde Hz. Âdem hakkında kısa fakat ibret dolu bilgiler verildikten sonra burada da “Âdem’in çocukları”na yani genel olarak insanlığa hitap edilerek, Allah’ın yarattığı nimetlerin en önemlilerinden olmak üzere, bütün tarih boyunca ve bütün insanlarca hem bedenin korunması hem ahlâkın korunması hem de bir ziynet ve prestij aracı olarak kullanılan elbisenin önemine dikkat çekilmiştir. Burada, böylesine önemli olan bu nimetin sahibine teşekkür edilmesi gerektiğine bir işaret vardır. Çünkü giyinme ve örtünme sadece insana özgü bir davranış ve insan olmanın bir alâmetidir; medeniyetin de en eski tezahürlerindendir. Bu sebeple Kur’an’da “Biz elbise indirdik”; “Demiri indirdik” (Hadîd 57:25); “Allah hayvanlardan size sekiz çift indirdi” (Zümer 39:6) gibi ifadelerdeki “indirme” (inzâl) kelimesi, belirtilen nimetlerin birer ilâhî lutuf olduğuna, insanların bu nimetlerin değerini ve kullanma zaruretini fıtrî olarak kavradığına işaret eder. Âyette elbisenin ve örtünmenin önemine dikkat çekilmekle, dolaylı olarak Kâbe’yi çıplak vaziyette tavaf eden müşrikler de eleştirilmiştir. Sözlükte “kuş tüyü” mânasına gelen âyet metnindeki rîş kelimesi burada mecazi olarak “ziynet elbisesi” anlamında kullanılmıştır. Âyette üç türlü elbiseden söz edilmiştir: 1. Sadece örtünme ihtiyacını karşılayacak olan basit ve sade elbise. 2. Örtünmenin yanında ziynet maksadı da taşıyan kaliteli, temiz ve düzgün elbise. 3. “Takvâ elbisesi.” Burada, sırf örtünme amaçlı elbise yanında ziynet amacı ve değeri taşıyan elbisenin de Allah’ın lutfu ve nimeti olarak anılması, pejmürde kılık kıyafeti zühd ve takvâ gereği sayan anlayışın isabetsizliğinin kanıtıdır. Takvâ elbisesi tefsirlerde “vücudu koruyan elbise; zırh, miğfer vb. savaş giysileri, mecazi olarak sâlih amel; iffet; iyi huy; tevhid” gibi değişik şekillerde açıklanmıştır (Râzî, XIV, 52). Âyette takvânın “hayâ” ile ilişkisine işaret edilmekte; ayrıca dolaylı bir üslûpla takvâ, günah duygularını örtüp kapatan, dizginleyen ve böylece günah işlemeyi önleyen bir koruyucu, ruhu bezeyen bir erdem şeklinde takdim edilmektedir. Yani elbise bedeni kapattığı, koruduğu ve süslediği gibi takvâ da hem ruhumuzun kötü duygularını örter hem de ruhumuzu süsler. Böyle olunca takvâ sahibi kişinin kaba, haşin, haksız, isyankâr, şehvet düşkünü, aç gözlü, edepsiz, hayasız ... olması düşünülemez. Takvâ hakkındaki âyetlerin bir bütünlük içerisinde incelenmesi halinde açıkça görüleceği üzere (geniş bilgi için bk. Bakara 2:197), Kur’an-ı Kerîm’in büyük önem verdiği bu kavram, başlıca şu iki temel anlamı içermektedir: a) Takvâ, itikadî konularda yanlış ve bâtıl inançlara kapılmaktan, ahlâkî ve amelî konularda ruhu kirleten kötü duygulardan, fena huylardan; eksik, kusurlu, zararlı ve haksız davranışlardan, İslâm dininde esasları belirlenmiş olan hayat tarzına uymayan bir yaşayıştan sakınmak, uzak durmaktır. b) Takvâ, bütün faaliyetlerde, ödevlerin yerine getirilmesinde, her türlü kötülüklerin terkedilmesinde öncelikle Allah’tan ittika etmektir; yani Allah korkusunu, O’na karşı saygılı olmayı ön plana çıkararak bu saygıyı, davranışların ve hayatın temeli yapmaktır. Takvâ bütün bu erdemleri kapsayan en geniş kapsamlı fazilettir. Bu sebeple maddî elbisenin vücudu koruması ve ziynetlendirmesi gibi âyetteki deyimiyle takvâ elbisesi de ruhumuzu fenâlıkların bütün çeşitlerinden koruyup örten ve faziletlerin bütün çeşitleriyle bezeyip süsleyen bir elbisedir.

Bu cümle tesettürün gerçek, tastamam ve anlamlı olmasının ön şartını içermektedir.  

[132] Takva elbisesi hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, VII, 98-99.  

1- Bedenlerinizi, (5:31). 2-Elbise. 3- Bağışladık. 4- Takva sahibi, erdemli ve samimi olmak, Kur'an'ı ahlak edinmek.  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 57:25.  

Bu ayetten anlaşılıyor ki; örtünme duygusu fıtridir ve ilk insanla başlamıştır. Öyle birilerinin iddia ettiği gibi “ilkel insanlar çıplaktı” şeklindeki iptidai düşünceler asla doğru değildir. Allah’ın takva elbisesine vurgu yapması; elbisenin, bir cazibe ve övünme aracı haline getirmek veya karşı cinsi tahrik etmek ya da ilgi çekmek için değil; maddi, manevi ve ahlaki anlamda dış etkenlerden korunmak için gerekli olduğunu göstermek içindir.  

 Takvâ elbisesi, bazı âlimler tarafından hayâ, salih amel, yüzdeki hoş çehre, tevazu belirtisi olan sert ve yün elbise, harbte giyilen zırh ve miğfer, Allah korkusu, emrettiği ve yasakladığı konularda Allah’tan sakınmayı şiar edinme şekillerinde yorumlanmıştır. Buna, takvâyı hatırlatan ve takvânın gereği olan elbisedir, yorumunu da ekleyebiliriz.  

Her ne hikmetse geleneksel yorumcular burada "beden" olarak çevirdiğimiz kelimeyi "çirkin yerler" olarak çevirmekte ve bunu cinsel organlar anlamında kullanmaktadırlar. Cennette işlediğimiz günah sonucu bedenlenmemiz olumsuz bir olaydı; ama, bedenimizin en önemli ve en "ilginç" parçalarından biri olan cinsel organları "çirkin yerler" olarak tanımlamak yanlıştır. Allah bizi güzel bir biçimde yarattı; cinsel organlarımız dahil. "Beden" veya "vücut" diye çevrilmesi gerektiğine inandığımız "SeVeT" kelimesinin geçtiği diğer ayetler için bak 5:31; 7:20, 22, 27; 20:121.  

(3)“Dünyada sun‘î libâsın (yapma elbisenin) hikmeti, yalnız soğuk ve sıcaktan muhâfaza ve ziynet(süslenme) ve setr-i avrete (avret yerlerini örtmeye) münhasır (sınırlı) değildir; belki mühim bir hikmeti, insanın sâir nev‘lerdeki tasarruf ve münâsebetine (alâkasına) ve kumandanlığına işâret eden bir fihriste ve bir liste hükmündedir. Yoksa kolay ve ucuz, fıtrî (yaratılıştan) bir libas giydirebilirdi.” (Mektûbât, 28. Mektûb, 235-236)Ayrıca Âdem (as)’ın Cennetten çıkarılmasındaki hikmet için, bakınız; (sahîfe 319, hâşiye 2)(4)Müfessirler “takvâ elbisesi” hakkında: Hayâdır, amel-i sâlihtir, Allah korkusudur, harbde koruyucu âletlerdir, ma‘nevî temizliktir gibi çeşitli görüşler ileri sürmüşlerdir. (Râzî, c. 7:14, 55)  

[1] İki nevi libas. Biri örtü, diğeri ziynet örtüsü.[2] Allah korkusu, tevhit, iman, haya veya harb elbisesi.  

1 Ey Âdemoğulları muhakkak ki Biz, üzerinize avret yerlerinizi örter bir elbise, bir de riş, yani güzellik ve övünme kisvesi yahut servet ve refah indirdik. Âdem ve Havvâ Cennette mahfuz, örtülü ve sakin iken ayıpları açılarak yeryüzüne gelmiş oldukları gibi Âdemoğullarından her biri de ana karnında gizli ve örtülü olarak rızıklandırılıp dururken çırılçıplak yeryüzüne indiler. Sonra da giyinip kuşanıp süslenecek elbise ile koruma ve tesettüre hatta güzelleşme ve süslenmeye imkân buldular.2 Takva elbisesi: Allahtan hakkıyla sakınarak, hayâ duygusu ve Allah korkusu ile giyinmek, demektir. Bu âyete göre; örtünme duygusu fıtridir ve Âdem’le Havva’nın yaratıldığı günden beri de vardır. Yani “ilkel insanların çıplaklığı” gibi bir “ilkel düşünce” İslâm’a tamamen aykırıdır. Bir de elbisenin, bir övünme veya karşı cinsi çıplaklıkla değil de giyinmiş gibi görünerek cezbetme aracı olarak kullanılması da söz konusudur. Bu sebeple de Rabbimiz, takva elbisesinin daha hayırlı olduğunu belirtmiştir.  

[1172] Sadece burada geçen rîş, kuşların tüy ve teleklerine verilen isimdir. İnsana ve eşyaya estetik ve güzellik katan her şey için, özelikle giysi ve örtü için kullanılır (Esâs ve Müfredât). [1173] Zımnen: Takvâ, sorumluluk bilinci olarak örtünmenin ruhudur. Takvâsız bir örtünme ruhsuz bir cesettir. Âyet giyinmenin doğuştan medenî olan insanın tabiatı gereği olduğunu ifade eder. Amaç, karşıt cinslerin birbirleriyle ilişkiyi cinsiyet üzerinden değil şahsiyet üzerinden kurmalarıdır. Aksi hâlde ilişki zehirlenir ve bu ilişkiden hasıl olacak katma değer yok olur. Medenî olan Nur 31 ve Ahzab 59’daki tesettür düzenlemeleri, bu âyetle fıtri temelleri gösterilen örtünme sürecinin görünürlüğe ilişkin kemalini ifade eder.  

Elbiseden de önemli olan, takvâ duygusu ve haya hissidir. Örtülmesi gereken yerleri örtmek, namusu korumanın ilk şartıdır. Çıplaklık, övünülecek bir ilerilik değil, ilkellik ve Cahiliyeye dönüştür, irticadır. Cahiliye dönemi arapları, erkeği kadını, birlikte olarak Kâbe’yi çırıl çıplak tavaf ediyorlar, bunu faziletli bir iş tarzında yapıyorlardı. Çıplaklığı yaymak şeytanın teşviki ile olunca, Allah Teâlâ, örtünmenin ve elbisenin insanın maddî ve manevî süsü olduğunu, şeytana uyup mahrem yerlerini açmamak gerektiğini hatırlatıyor. Allah’ın hikmeti, diğer birçok canlı mahlûkun fıtratına, haya ve örtünme duygusu koymayıp sağlam, güzel ve tâbiî bir elbise vermiştir. Haya duygusu verdiği insanı, yalnız onu çıplak yaratmıştır. Böylece insan, hem örtünme emrini tutmanın sevabına ermekte, hem de dünyadaki halifelik görevini ispatlamaktadır. Çünkü bütün yeryüzüne yayılan hayvan ve bitkilerden ve diğer maddelerden elde ettiği giyecekleri yapıp giymekle, bütün yaratıklar üzerindeki tasarruf ve yönetme gücünü, halifeliğinin tezahürlerinden birini göstermektedir.  

[*] "Sizi koruyan elbise" diye emal verdiğimiz tamlama, libas'ut-takva = takva elbisesidir. Takva, korunma demektir. Takva elbisesi de vücudu sıcaktan, soğuktan ve kötü bakışlardan koruyan elbisedir. İnsandan başka elbise giyen canlı yoktur. Bu özelliğinden dolayı insan, her mevsimde, dünyanın her yerinde yaşayabilmektedir.  

(4) Elbisenin, âyette işaret edilen birinci işlevi örtünme, ikincisi ise süslenmedir ki, bunlar bütünüyle insanî özelliklerdir. Yüce Allah, insanı bu konularda son derece geniş bir nimet yelpazesi karşısında bırakmış ve ona bütün yaratıklarının hizmetini sunmuştur. Bununla bir yandan insanın diğer mahlûkat üzerindeki üstünlüğü vurgulanırken, diğer yandan da sınırsız bir zenginlik ve çeşitlilik sağlanmıştır. Böylece, insan bir yandan elbisenin örtünme işlevi sayesinde kendisini çirkin bakışlardan korur, süslenme işleviyle de güzel bakışları kendisine çeker. Fakat bütün bunların temelinde, insanın utanma duygusu ve estetik kaygıları yatar ki, işte nimeti nimet yapan en büyük İlâhî nimet de bu olmalıdır. Elbisenin İlâhî bir lütuf oluşu hatırlatılırken “İndirdik” deyiminin kullanılmasında, Allah katından ihsan edilen bu duyguların da bir payı olsa gerektir. Ayrıca, elbise için bir üçüncü işlev olarak sayılan “takvâ” da gerek insanı kötülüklerden ve insana yakışmayan çirkinliklerden koruması, gerekse insanî meziyetlerin güzellikleriyle süslemesi bakımından, bu nimetin kadrini açıkça ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, elbise insanın “olmazsa olmaz” bir parçası haline gelmiş bir İlâhî nimettir ki, ilk insanla beraber var olmuş, ilk insanla beraber yeryüzüne inmiştir. Onun için, âyetin bu nimeti hatırlatırken “İndirdik” sözünü kullanması da, düşünüp öğüt alacaklar için bir “âyet” niteliğindedir.