Nahl Suresi 80. Ayet

Yer çekimine rağmen boşlukta durmayı başaran kuşlar aslında Allah’ın başka bir yasasına boyun eğmektedirler. İnsanların meskenlerde barınması; soğuğa, sıcağa vb. olumsuz tabiat şartlarına karşı korunmak için ihtiyaç duyduğu şeyleri gerek tabiatta hazır bularak gerekse Allah’ın en büyük ihsanı olan kendi zihinsel yetenekleri ve becerileriyle kullanışlı hale getirerek elde etmesi de, hep O’nun tabiatta işlettiği yasaları sayesinde mümkün olmaktadır. 81. âyetteki “(Allah) mâruz kalabileceğiniz düşman gücünden sizi koruyacak zırhlar yapma imkânı bahşetti” meâlindeki ifadede, zırh örneği zikredilerek insanın korunmaya çalıştığı tehlikeler arasında onun kendi türünün de sayılması ilgi çekicidir. Gerçekten tarih, insanın en büyük düşmanının yine insan olduğunu göstermektedir. Endülüslü âlim ve düşünür İbn Hazm bu gerçeği şöyle dile getirir: “İnsanın insanlardan çektiği acılar, yırtıcı hayvanlardan, zehirli yılanlardan çektiği acılardan daha fazladır. Çünkü bütün bu söylediklerimizden korunabiliriz; fakat insanlardan tam olarak korunmak mümkün değildir” (el-Ahlâk ve’s-siyer, s. 81). İşte insanın eski dönemlerdeki zırh benzeri çeşitli savunma araçları yaparak hemcinslerinden gelecek zararlardan korunması da âyette Allah’ın ibret alınması gereken bir lutfu olarak gösterilmiştir. 81. âyetin son kısmını açıklarken Taberî’nin de kaydettiği gibi (XIV, 156) Allah Teâlâ bütün bu nimetleri verirken ve bunları hatırlatırken insanlardan sadece şunu istemektedir: Saygıyla Allah’a yönelsinler, birliğini tanıyarak O’na teslim olsunlar, boyun eğsinler ve yalnız O’na kul olsunlar.

Ayetteki [testehıffûne] fiili “kolayca taşımak” manasına gelmektedir. Bu fiil [yestehıffenne] şeklinde bir kez de Rûm 30:60’ta geçmektedir. Arapların kullandığı deriler genel olarak sığır, deve ve davardan elde edilirdi. Bu arada ayette geçen [yevme za‘niküm] ifadesi “göç ettiğiniz gün” manasına gelmekte ve çobanların geçici olarak yaptıkları günlük yolculukları ifade etmektedir. Buradan hareketle, devam eden ifadede de “ikamet günü” geçtiği için, önceki kullanımın geçici olarak çıkılan yolculuklardaki durumu anlattığı gayet net bir şekilde anlaşılmaktadır.  

Bkz. 16:8  

(1)“O mübârek hayvanlar, bütün cihetleriyle (her taraflarıyla) bütün bütün beşere ni‘met olduğundan, tüyünden bedevîlere seyyar hâneler (çadırlar), elbîseler, etinden güzel yemekler, sütünden güzel leziz taâmlar (lezzetli yemekler), derilerinden pabuçlar vesâire, hattâ gübreleri mezrûâtın (ekili olan şeylerin) erzâkı (rızıkları) ve insanların mahrûkātı (yakacakları) hükmünde olup güyâ o mübârek hayvanlar tecessüm etmiş (cisimleşmiş) ayn-ı ni‘met (ni‘metin ta kendisi) ve rahmet olmuşlar. Onun içindir ki yağmura rahmet nâmı verildiği gibi, bu mübârek hayvanlara da en‘âm (ni‘metler) nâmı verilmiş. Güyâ rahmet tecessüm etmiş, yağmur olmuş. Ni‘met de tecessüm etmiş, keçi, koyun, öküz ile manda ve deve şekillerini almış.” (Lem‘alar, 28. Lem‘a, 298)  

[1] Veya çürüyünceye kadar.[2] Veya elbise.  

[2172] Metin içinde geçen sekenen ve buyûten kelimeleri birbirinin mukabili olarak kullanılmıştır. Birincisi “sabit konutlara”, ikincisi çadır vb. gibi “seyyar barınaklara” delâlet eder. Aslında “ev” anlamında kullanılan beyt (ç. buyût) “geceledi” anlamına gelen bâteden türetilmiştir. Bu nedenle ilk anlamı da “içinde gecelenen mekân”dır. Âyetin sonundaki esasen ve metâ’an da, tıpkı öncekiler gibi karşıtlık oluştururlar: Birincisi “temel ve dayanıklı tüketim malları”na tekabül ederken, ikincisi “tâli ve dayanıksız tüketim mallarına” tekabül eder.  

[*] En'âm, koyun, keçi, sığır ve deve anlamına gelir. (En'âm 6:144)