Şu'arâ Suresi 214. Ayet

“Akraba” diye tercüme ettiğimiz aşiret kelimesi, terim olarak kabile karşılığı kullanıldığı gibi kabilenin altında daha küçük bir topluluğu da ifade etmektedir (Yûsuf Halaçoğlu, “Aşiret”, DİA, IV, 9). Önceki âyetlerde Hz. Peygamber’in genel anlamda insanlık için uyarıcı olarak görevlendirildiği ifade edilirken bu âyetlerde de özel olarak akrabalarını uyarması emredilmektedir. Bu buyruk Peygamber’in akrabası olmanın kimseye sorumluluğunu yerine getirmeme gibi bir ayrıcalık kazandırmadığını ifade etmesi bakımından önemlidir. Bu âyet inince Hz. Peygamber Kureyş kabilesine mensup inanan inanmayan, yakın uzak akrabasını veya temsilcilerini Safâ tepesinde toplayarak yakınlarından birinin peygamber olmasının Allah katında kimseye bir fayda sağlamayacağını, her şahsı ancak kendi imanının ve sâlih amelinin kurtaracağını haber vermiştir (Buhârî, “Tefsîr”, 26). Allah Teâlâ 213-217. âyetlerde Hz. Peygamber’in şahsında bütün müminlere hitap etmekte, dini tebliğ hususunda her müminin kendisine en yakın kimselerden başlamasını emretmekte; özellikle din önderlerinin hakkı tebliğ konusunda başarılı olmaları için kendilerine tâbi olan müminlere kol kanat germelerini yani onlara karşı alçak gönüllü, şefkatli, merhametli olmalarını ve iyi davranmalarını; kendilerine karşı inanç bağlamında düşmanca bir tavır takındıkları takdirde ise onlara sahip çıkmamalarını istemektedir. İsyan eden akrabalardan uzak durmak, gerek Hz. Peygamber’in gerekse diğer din önderlerinin kalplerinde, yakınlarıyla olan münasebetlerinde soğukluk, belki de düşmanlık meydana getirebilir. Bu sebeple Allah önderlerin, karşılaşacakları düşmanca davranışlara aldırış etmemelerini ve Allah’a dayanıp güvenmelerini öğütlemekte, Allah’ın herkesten güçlü olduğuna ve rahmetiyle müminleri düşmanlardan koruyacağına işaret etmektedir. Bazı müfessirler, “Huzurunda durduğun ve secde edenlerle birlikte yere kapandığın zaman seni gören Allah’a güvenip dayan” meâlindeki 218-219. âyetleri “her nerede olursan ol seni gören” şeklinde yorumlamışlardır (Taberî, XIX, 123-125). Ayrıca “secde edenlerle birlikte yere kapandığın zaman seni gören” ifadesini, “Seni Allah’ın birliğine inanmış olan bir peygamberin sulbünden diğer peygamberin sulbüne nakledip nihayet bu ümmette ortaya çıkaran” şeklinde yorumlayanlar da olmuştur (Şevkânî, IV, 116).

Bu ayet En‘âm 6:19, 92, A‘râf 7:158, Enbiyâ 21:107, Sebe‘ 34:28, Yâsîn 36:6, Şûrâ 42:7 ve Cum‘a 62:2-3. ayetlerle birlikte okunmalıdır.  

214-215.İbnu Cerir`in İbnu Cureyc`den rivayet ettiğine göre: "(Önce) en yakın hısımlarını uyar" (214. ayeti kerime) diye buyurulunca Resulullah (a.s.) yakın akrabalarını uyarmaya başladı. Ancak bu durum (yani Resulullah (a.s.)`ın özellikle yakınlarıyla ilgilenmesi) diğer Müslümanların biraz ağırına gitti. Bunun üzerine Yüce Allah: "Mü`minlerden sana uyanlara kanatlarını ger" (215. ayeti kerime) diye buyurdu.  

Öğüt vermeye en yakından başlamak gerekir ki uyarının diğer insanlara tesiri kolay olsun. Yakınların aldığı mesajla hayatlarında oluşacak değişiklik hiç şüphesiz çevredeki insanların dikkatini çekecek ve onların merakını artıracaktır. Bu da uyarının karşı tarafta kabul görmesini kolaylaştıracak ve insanların kısa zamanda hidayetine vesile olacaktır. Nitekim Hz. Peygamber de tebliğ işine en yakınlarından başlamıştır.  

(2)Bu âyet indirildiğinde Resûl-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm Efendimiz akrabâsını topladı ve: “Ey aşîretim! Allah-ü Teâlâ’ya îman ve itâatle kendinizi O’nun azâbından muhâfaza ederek kurtarın! Aksi takdirde benimle olan akrabâlığınızın faydası olmaz!” buyurdu. (Celâleyn Şerhi, c. 9, 413)  

(İmam Ahmed bin Hanbel, Müsned c.1, s.111, 159 ve 333’te, Sa’lebi de kendi tefsirinde, Sadr’ul Eimme Muvaffak bin Ahmed el-Harezmi, Menakıb’da, Muhammed bin Cerir-i Taberi mezkur ayetinin tefsirinde, Tarih’ul Umem ve-l Müluk c.2, s.217’de, İbn-i Ebi’l-Hadid el-Mutezili Şerh-u Nehc’il Belağa, c.3, s.263 ve 281’de, İbn-i Esir, el-Kamil c.2, s.22’de, Hafız Ebu Naim Hilyet’ul Evliya’da, Hamidi Cem’un beyn’es Sahihayn’de, Beyhaki Sünen’un ve’d Delail’de, Ebu’l Fida, Tarih-u Ebu’l-Fida c.1, s.116’da, Halebi Siret’ul Halebiyye, c.1, s.381’de, Ebu Abdurrahman Nesai Hasais’ul Aleviyye s.6, 65. hadiste, Hâkim Ebu Abdullah Mustedrek c.3, s.132’de, Şeyh Süleyman Belhi el-Hanefi Yenabi’ul Mevedde 31. Bab’da, Muhammed bin Yusuf-i Genci eş-Şafii Kifayet’ut Talib 51. Bab’da ve daha başka birçok büyük âlimler kendi kitaplarında şöyle nakletmişlerdir: “Mezkur ayet nazil olduğunda, Resul-i Ekrem (s.a.a) akrabalarından ileri gelen kırk kişiyi, amcası Ebu Talib’in evine davet etti ve yemekten sonra onlara şöyle buyurdu: “Ey Abdulmuttalib oğulları! Allah-u Teala beni bütün insanlara ve özellikle sizlere peygamber olarak gönderdi. Ben de sizi iki kelimeyi (cümleyi) söylemeye davet ediyorum. Öyle iki kelime ki, dile hafif ve kolay, terazide ağır ve değerlidir. Siz bu iki kelimeyi söylemekle Arab’a ve Acem’e (Arap olmayanlara) egemen olacaksınız. Onlar emrinize girecek ve bütün ümmetler (milletler) size itaat edeceklerdir. Bu iki kelimeyle cennete girecek ve cehennemden kurtulacaksınız. O iki kelime; Allah’ın birliğine ve benim peygamberliğime şahadet etmenizdir. Kim (ilk şahıs olarak) bu davetimi kabul eder ve bana yardımda bulunursa, o benim kardeşim, benden sonra vezirim, varisim ve halifem olacaktır.” Resulullah (s.a.a) bu son cümleyi üç kere tekrarladı. Her üçünde de Hz. Ali’den başka kimse cevap vermedi. Hz. Ali (a.s) her defasında, “Ey Allah’ın peygamberi! Ben senin yardımcın ve yaverinim” diye cevap verdi. Bunun üzerine Peygamber (s.a.a) onu halifelikle müjdeledi ve şöyle buyurdu: “Bu (Ali), benim kardeşim, vasim ve aranızdaki halifemdir.”)  

1 Kanat indirmek; tevazu, merhamet ve şefkatten istiâredir.  

[3266] Sûrenin iniş zamanı dikkate alınırsa, bu çağrının bireysel davet döneminden çok sonraya denk geldiği anlaşılır. Şu halde bu çağrı, öncesine nisbetle Muhammedî davette yeni bir merhaleye işaret eder. O da, bireysel davetten kitlesel davet merhalesine geçiştir ki, bu âyet bu merhalede davet edilecek ilk kitlenin Allah Rasûlü’nün sosyal çevresi olduğunu âmirdir.  

Bu emir, İslâm’ın bir prensibini ortaya koymaktadır: Peygamber ve ailesi için hiç bir ayrıcalık yoktur. Hatta yükümlülükler önce onlardan başlamaktadır: Zekat diğer Müslümanlara düşerken, Peygamber ailesine haramdır. İlk kaldırılan faiz, Hz. Peygamberin amcası Abbas (r.a)‘ınki olmuştur. Faraza suç işlemeleri halinde Peygamber hanımlarının cezası iki misli olarak belirlenmiştir [33,30].