Mü'minûn Suresi 17. Ayet

“Yedi yol” ifadesi ile güneş sisteminde yer alan, dünya dışındaki yedi gezegenin yörüngelerine işaret ediliyor olabilir. Bu ifade, “gökteki yedi yıldız sistemi”, “yedi gök tabakası” diye de açıklanmıştır.  

İnsanın ölümlülüğünü ve yeniden diriltileceğini bildiren açıkla­manın ardından bu âyetler grubunda hem yeniden dirilmesi konusunda zihinlere doğabilecek kuşkuların giderilmesi ve Allah’ın yeniden diriltmekten âciz olmadığının hatırlatılması istenmiş hem de O’nun insanlığa ihsanından örnekler verilerek kendisine şükretmek gerektiğine işaret edilmiştir. “Yedi yol” ile ne kastedildiği hususunda değişik görüşler vardır. Eski tefsirlerde bu ifade genellikle klasik astronomi tasavvurundaki yedi kat gök yani yedi kozmik sistem veya gezegenlerin yörüngeleri olarak yorumlanmıştır (Taberî, VIII, 12; Zemahşerî, III, 44). Elmalılı, âyetin sonunda geçen bilgi ile alâkalı ifadeyle de bağlantı kurarak, kendisi buradaki “yedi yol”dan insandaki beş duyu ile akıl ve vahiy yollarının oluşturduğu yedi idrak yolunu anladığını belirtmektedir (V, 3439). Bize göre –İbn Âşûr’un da belirttiği gibi (XVIII, 27)– bu yorumlar içinde en uygun olanı, “yedi yol”u eskiden meşhur olan yedi gezegenin yörüngeleri kabul eden yorumdur. Buradaki yedi sayısının sınırlayıcı değil, çokluk bildirmek için kullanıldığı da düşünülebilir. “Yaratılanlar” diye çevirdiğimiz halk kelimesi tefsirlerde “yaratma” şeklinde de açıklanmıştır. İlk yoruma göre Allah bütün yarattıklarını bilmektedir. Aristo ve onu izleyen bazı filozofların iddia ettiği gibi Allah yarattıklarının durumundan habersiz değildir; O hem yaratır hem de yarattıklarını bilir; onları yönetir, korur, besler, barındırır, çoğaltır, azaltır, yaşatır, öldürür... Kezâ O, yaratma işlevinden de habersiz değildir; 14. âyette belirtildiği gibi, O “yapıp yaratanların en güzeli”dir; yaratması ilimle, hikmetledir, bu sebeple de her yaratmanın bir anlamı, yarattıklarıyla ilgili bir gayesi vardır. Buradaki halk ile insanların kastedildiği de söylenmiştir. Bu durumda âyetin ilgili kısmı, “Biz insanlardan, onların yapıp ettiklerinden habersiz değiliz” anlamına gelir (Râzî, XXIII, 87).

“Yedi yol” ifadesindeki [seb‘] kelimesi “çokluk” anlamı ifade ederek, insanların üzerinde “sayısız yollar, yörüngeler” bulunduğu da kastedilmiş olabilir.  

1- Her şey kontrolümüz altındadır.  

Yedi yoldan maksat yedi göktür.  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 2:29; 17:44; 32:4-12; 40:57; 65:12; 71:15.  

(*) Yedi gök veya yedi duyu.  

Bkz. 2:29, 17:44, 41:12, 65:12, 71:15-16“Yedi yol” ifadesi, güneş sisteminde yer alan görülebilir gezegenlerin yörüngelerine işaret edebileceği gibi “yedi kat gök” ya da “gökteki yedi yıldız sistemi” olarak da değerlendirilebilir. Ayrıca “yedi” sayısını çokluktan kinaye olarak düşünürsek “çeşitli yollar” anlamında da değerlendirebiliriz.  

 Müfessirlerin çoğu, âyetteki «yedi yol»u, yedi gök olarak yorumlamışlardır. Müfessir Hamdi Yazır ise, bu yedi yoldan, insanın yedi idrak yolunu anladığını, bunların da görme, işitme, tatma, koklama ve dokunmadan ibaret beş duyu ile akıl ve vahiy yolları olduğunu ileri sürüyor.  

[6] Yıldız yolları olan yedi gök veya birbiri üstüne konmuş katlar.  

1 Taraik: Tarikat kelimesinin çoğulu olup, “kat, yol ve sistem” anlamlarına gelir. Yedi kelimesi de çokluktan kinâye olarak düşünülürse bu âyetle kastedilen; “yedi, yani onlarca katı bulunan gökler veya üzerimizde mahiyetini bilmedimiz onlarca sistemler” olabilir.  

[2904] Lafzen: “yedi yol..” Yedi sayısının “çeşitlilikten” kinaye oluşuna ilişkin bkz: 15:44, not 34. “Çeşitli yollar” ya da daha doğru ifadeyle “kat kat yollar” tercihimiz, tarâik kelimesinin “üst üste dizdi” (târeka) kök mânasına dayanmaktadır (Halil). Bu ibâre gezegenlerin (kevâkib) ya da yıldızların (nucûm) yörüngelerine atıf olabileceği gibi, birini içinde bulunduğumuz evrenin teşkil ettiği yedi kozmik sisteme atıf da olabilir (Krş: 25:25, not 33). [2905] Veya: “yaratılmış hiçbir varlıktan habersiz değiliz” (el-Halk için bkz: 14:19, not 20).  

“Tarâik” tarîkanın çoğuludur. Bu, göklerin, Allah katında inen emirlerin geçtiği yer olması itibariyledir (Talak,12). Müfessirlerin çoğu burayı yedi gök diye açıklarlar. Elmalılı M. H. Yazır ise “İnsanın yedi idrâk yolu, yani görme, işitme, tatma, koklama ve dokunmanın yanında akıl ve vahiy yolları” olduğunu düşünür.  

Yani yarattığımızı biliriz. Her şeyi bilgimize göre yaratırız. Yarattıklarımız körü körüne, kendiliğinden meydana gelmiş değildir. Biz kör bir tabiattan ibaret değiliz. Yarattıklarımız, doğanın eseri değildir. Her şey bizim derin ilim ve hikmetimizle var olmaktadır.  

[*] Göklere çıkan yollar.  

(10) Buna yedi gök, yedi yörünge, yedi güneş sistemi gibi anlamların yanı sıra, beş duyu ile akıl ve vahiyden ibaret yedi algılama yolu anlamı da verilmiştir. Bu arada, “yedi” sözcüğünün kesin bir rakamdan ziyade çokluk ifade edebileceği de dikkate alınmalıdır.