Âl-i İmran Suresi 181. Ayet

Bakara sûresinin “Kim Allah’a güzel bir borç verirse Allah da bunu kat kat fazlasıyla öder” meâlindeki 245. âyeti indiğinde buradaki zarif ifadeyi anlamayan veya anlamazlıktan gelen yahudiler bu âyetle alay etmiş ve “Allah servetini kaybetti, şimdi de kullarından borç istiyor” demişler, bunun üzerine bu âyet inmiştir. Başka bir rivayete göre ise Bakara sûresindeki âyet inince yahudiler Hz. Peygamber’e gelerek, “Ey Muhammed! Rabbin fakir mi ki kullarından borç istiyor?” demişler, bunun üzerine bu âyet inmiştir. Âyetin iniş sebebi olarak tefsirlerde yer alan ayrıntılı rivayetlerin özeti budur (bilgi için bk. Şevkânî, I, 452, 454; Elmalılı, II, 1238; Ateş, II, 151). Bu sözü söyleyenlerin kimler oldukları âyette açıkça belirtilmemiş olmakla birlikte, sözün akışı içinde anılan “peygamberlerin öldürülmesi” olayı yahudiler hakkında olduğu için bu sözün de onlar tarafından söylenmiş olduğu anlaşılmaktadır. Yahudilerin bu alaylı ifadelerinin, peygamberleri öldürme günahı ile bir tutulması, bir taraftan bu sözleri söylemenin büyük bir suç sayıldığını, diğer taraftan da onların ilk günahının bu olmadığını, daha önce de peygamberlerin canlarına kıydıklarını göstermektedir. Her ne kadar peygamberleri öldürenler bu sözü söyleyenlerin kendileri değilse de bunlar atalarının inanç ve yaşayışlarını paylaşmaları sebebiyle aynı zihniyetin sahipleri ve onların devamı olmak bakımından kınanmışlardır. Bu sözleri yüce Allah’ın işittiğinin bildirilmesi, ayrıca “Hem bu söylediklerini hem de haksız yere peygamberleri öldürmelerini elbette yazacağız!” buyurulması, yahudilerin bu küstahça davranışlarının affedilmeyeceğini ve bundan dolayı şiddetli bir şekilde cezalandırılacaklarını gösteren sert bir tehdittir. Nitekim âyetin “Yakıcı azabı tadın, diyeceğiz” meâlindeki son cümlesi de bunu ifade etmektedir. 182. âyet de yüce Allah’ın âhirette yahudilere vereceği bu cezanın bir haksızlık ve adaletsizlik olmadığını, bunun sırf onların kendi elleriyle yaptıkları işler, dilleriyle söyledikleri sözler ve kalplerindeki inanç bozukluğu sebebiyle gerçekleşeceği ifade buyurulmuştur.

Benzer mesajlar: Bakara 2:61; Âl-i İmrân 3:21, 112; Nisâ 4:155.,Bu cümle “insanların amellerinin kaydedilmekte olduğunun” delillerindendir. Benzer mesajlar: Nisâ 4:81; Yûnus 10:21; İsrâ 17:13; Kehf 18:49; Meryem 19:79; Enbiyâ 21:94; Yâsîn 36:12; Zuhruf 43:80; Câsiye 45:29; Kâf 50:18; Kamer 54:53; İnfitâr 82:10-12; Târık 86:4.  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 2:245.  

181.İbnu İshak ve İbnu Ebi Hatim`in Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiklerine göre, yahudilerden Finhas adlı bir adam Hz. Ebu Bekir (r.a.)`e: "Ey Ebu Bekir! Biz Allah`a muhtaç değiliz. Aksine Allah bize muhtaçtır. Çünkü eğer Allah zengin olsaydı arkadaşınızın ileri sürdüğü gibi bizden borç istemezdi" dedi. Ebu Bekir (r.a.) kızarak adamın yüzüne vurdu. Adam Resulullah (a.s.)`a giderek Ebu Bekir (r.a.)`i şikâyet etti. Resulullah (a.s.) Ebu Bekir (r.a.)`e niçin böyle yaptığını sorunca, Ebu Bekir (r.a.) onun söylediği sözü Resulullah (a.s.)`a aktardı. Ama adam böyle bir şey söylemediğini ileri sürdü. Bunun üzerine Yüce Allah bu âyeti kerimeyi indirdi.İbnu Ebi Hatim`in Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiğine göre de Yüce Allah: "Allah`ın kendisine pek çok katıyla karşılık vermesi üzere kim Allah`a güzel bir borç verir?" diye buyurunca yahudiler Resulullah (a.s.)`a gelerek: "Ey Muhammed! Rabbin fakir mi oldu ki kullarından istiyor?" dediler. Bunun üzerine Yüce Allah bu âyeti kerimeyi indirdi.  

(*) Nitekim “Allah fakirdir” deyip kendi zenginlikleriyle iftihar eden Yahudiler, bu dünyada dahi birkaç kere (Yemen’de, Almanya’da, İstanbul’da) fırınlarda ve yangınlarda yanmaya maruz kalmışlardır. Tabii olarak yaş kuru beraber yanar.  

Bakara suresinin 2:245. Ayeti “Allah’a katlayarak fazlasıyla geri vereceği (güzel) bir borcu O’na verecek olan kim var?” nazil olunca Yahudilerden bazıları alaycı bir tavırla “demek Müslümanların inandığı ve güvendiği Allah fakirmiş. Baksanıza bir taraftan insanlara yardım ederken diğer taraftan borç dileniyor. Ama biz zenginiz, hiçbir şeye ve hiç kimseye ihtiyacımız yoktur” demişlerdi. Bunun üzerine bu ayet nazil oldu.  

 Yahudilerin bu alaylı ifadelerinin, peygamberleri öldürme günahı ile bir tutulması, bir taraftan bu sözleri söylemenin büyük günah sayıldığını, diğer taraftan da onların ilk günahının bundan ibaret olmadığını, daha önce de peygamberlerin canlarına kıydıklarını göstermektedir.  

(1)“Kimdir şu kimse ki, Allah’a güzel bir borç versin!” meâlindeki Bakara Sûresinin 245. âyeti nâzil olunca yahudiler: “Allah fakirdir, biz ise zenginiz” demişlerdi. (Nesefî, c. 1, 295)  

1 Bunlar, “Kim Allah’a karşılıksız güzel bir borç verirse, Allah da onun karşılığını ona, kat kat fazlası ile verir.” (Bakara: 245, Hud: 11) âyeti inince zayıf Müslümanlara yukarıdaki ifadelerle sataşan Yahûdî âlimlerinden Fenhas ve etrafındakilerdir. (Kurtubî) Hz. Ebu Bekir (r.a) bir gün Yahudilerin dershanelerine gider. Bir takım Yahudiler, âlimlerinden olan Fenhas’ın başına toplanmışlarken, Hz. Ebu Bekir (r.a): “Sana yazıklar olsun ey Fenhas! Allah’tan kork ve Müslüman ol. Vallahi sen şüphesiz bilirsin ki Muhammed Allah’ın Rasulüdür. Siz onun bilgisinin Tevrat’ta yazılı olduğunu bilirsiniz” der. Fenhas: “Vallahi Ey Ebu Bekir bizim Allah’a ihtiyacımız yok, O bize muhtaç ve biz Ona, Onun bize yalvardığı kadar yalvarmıyoruz. Biz, Ondan daha zenginiz, O zengin olsaydı Peygamberinizin söylediği gibi bizden borç istemeye tenezzül etmezdi. O bizi faizden men ediyor ve bize faiz vadediyor. Zengin olsa idi bize faiz vermezdi” diyerek alay eder. Bunun üzerine Ebu Bekir (r.a) öfkelenir ve Fenhas’ın yüzüne şiddetli bir tokat vurur ve: “Ey Allah’ın düşmanı! Nefsim kudret elinde olan Allah’a yemin ederim ki bizimle senin aramızdaki sözleşme olmasaydı senin boynunu vururdum” der. Bunun üzerine Fenhas, Rasulullah (s.a.v)’e gidip: “Ey Muhammed! Bak arkadaşın bana ne yaptı” diye şikâyet eder. Rasulullah (s.a.v), Ebu Bekir (r.a)’a: “Bunu niçin yaptın?” diye sorar. O da aralarında geçen olayı anlatır. Fenhas ise: “Ben öyle bir şey söylemedim” diye inkâr eder. Bunun üzerine Allahu Teâlâ bu âyeti indirir. (Elmalılı)2 Buradaki, “yazacağız” ifâdesi, mecâzen: “ihmâl etmeyeceğiz, unutmayacağız” anlamına da geldiğinden bu âyeti, “Onların bu söylediklerini ve Peygamberleri, hakları olmadığı halde öldürmelerini asla unutmayacağız.” şeklinde de anlamak mümkündür.  

[693] Medine Yahudilerinin lafı. Gerçekte ilâhî emirlerden Allah’ın hiçbir çıkarının olmadığını, çıkarı olan tarafın sadece insan olduğunu unutan akla, zamanlar ve mekânlar üstü bir cevap.  

[*] Artık Yahudilerin öldüreceği bir nebi olmadığına göre bu ayette ifade edilen şey, her insanın hayat boyu yaptıklarının kaydedildiği defterlerin yeniden gözden geçirileceği olabilir. Benzer ayetler şunlardır: "Ayetlerimize karşı körlük edeni gördün mü? Der ki "Elbette bana mal da verilecek, evlat da." Bu kimse gaybın bilgisine mi ulaştı, yoksa Rahman'ın katından söz mü aldı? Böyle şeyler olamaz. Ama biz onun söylediği sözü kayda geçireceğiz ve azabına azap ekleyeceğiz. Onun sözünü ettiği şeyler (malı ve evladı) bize kalacaktır. Kendisi de karşımıza tek başına gelecektir." (Meryem 19:77-80)