Bu ayet Hafs Mushafı sırasına göre baştan 4918, sondan 1319. ayet; 55. sure ve Rahman Suresinin 17. ayetidir. Rahman Suresi 17. ayetinin kelime sayisi 4, harf sayısı 21 ve toplam ebced değeri ise 2474 olarak hesaplanmıştır. Rahman Suresinin toplam ebced değeri 128149 olarak hesaplanmıştır. Ebced sayımlarında varsa ء Hemze harfi dahil olarak sayılmıştır.
Güneş dünyanın herhangi bir noktasında batarken aynı zamanda oranın mukabili olan yerde de doğmaktadır. Diğer bir bakış açısıyla, güneş bir yerde doğarken aynı anda, bir başka yerde batmaktadır. Buna göre itibarî olarak güneşin bir tam gün içinde iki doğuşu ve iki batışı bulunmaktadır. Mevsimlere göre güneşin ufukta doğup battığı farklı noktalar dikkate alınacak olursa, buna göre birçok “Doğu” ve birçok “Batı” dan söz edilebilir. (Bakınız: Sâffât sûresi, âyet, 5 ve dipnotu.)
“İki doğu” ve “iki batı” ile ne kastedildiği hususunda tefsirlerde yer alan belli başlı yorumlar şunlardır: a) Güneşin ve ayın doğuş ve batış yerleri, b) Güneşin kış ve ilk bahar mevsimleriyle yaz ve son bahar mevsimlerinde doğup battığı iki uç nokta, c) Dünya küre biçiminde olduğundan her bir yarımına göre güneşin doğuş ve batış yerleri, d) Güneşin ve diğer gök cisimlerinin doğuş ve batış yerleri, e) Güneş gibi maddî, akıl gibi mânevî ışık kaynaklarının doğuş ve batış noktaları veya ışıyıp sönmeleri. Elmalılı Muhammed Hamdi burada asıl amacın, Allah Teâlâ’nın gerek (yiyecek gibi) var edilerek gerekse (hastalık gibi) yok edilerek oluşan bütün nimetlerin sahibi ve yöneticisi olduğuna dikkat çekildiğini belirtir. Muhammed Esed’e göre bu, “Allah’ın, uzaydaki yörünge hareketlerinin nihaî etkeni olduğunu mecaz yoluyla anlatan bir ifade”dir (bu yorumlar için bk. Râzî, XXIX, 99; İbn Âşûr, XXVII, 247; Elmalılı, VII, 4670-4671; Esed, III, 1097).
Mehmet Okuyan
(Allah) iki doğunun da Rabbidir, iki batının da Rabbidir.
Bu ifadenin tekil olanları da (Bakara 2:115, 142, 177, 258; Şu‘arâ 26:28; Me‘âric 70:40), çoğul olanları da Sâffât 37:5; Me‘âric 70:40) vardır. Buradaki “iki doğu ve iki batı” ifadesi “Güneşin ve ayın doğması ve batması” olabileceği gibi Yüce Allah’ın bütün yaratılanların sahibi olduğu da vurgulanıyor olabilir.
Cemal Külünkoğlu Rahman Suresi 17. Ayet Açıklaması
Bkz. 7:137, 37:5“İki doğu ve iki batı” dan maksat, yerkürenin her 180 derecelik açısı itibariyledir. Yaz ve kış mevsimlerine göre doğma ve batmanın yerleri değiştiği için “iki doğu” ve” iki batı” tabirleri kullanılmış olabilir. Allah, koyduğu şaşmaz kanunlar sayesinde gündoğumu ve günbatımı noktalarına hükmederek karanlığı aydınlığa ve aydınlığı karanlığa nasıl dönüştürüyorsa aynen öyle gönderdiği Kur’an sayesinde de kötülük ve cehaletten kaynaklanan bütün karanlıkları aydınlığa tahvil ediyor.
(Meşrikeyn ve mağribeyn (iki doğu ve iki batı) ifadesiyle, cin ve insanların doğu ve batısının birbirinden farklılığı kastediliyor olabilir. Ya da maksat yeryüzünün yarı küresidir. Kış mevsiminin kısa günlerinde güneş en dar açıdan doğar ve batar, yaz mevsiminin en uzun günlerinde güneş en geniş açıdan doğar ve batar. En uzun ve en kısa iki gün arasındaki günlerde güneşin doğuş ve batışı her gün farklı açılarda olur. Nitekim başka bir ayette “Doğuların ve batıların Rabbi” ifadesi kullanılmıştır. Ayrıca güneş bir yarı kürede doğarken, diğer bir yarı kürede batar. Bu şekilde düşünürsek, yeryüzünün iki doğusu ve iki batısı olmuş olur.)
Mahmut Kısa
O Rahmân ki, iki doğunun ve iki batının, bütün doğuş ve batışların da Rabb’idir. O, güneş sistemlerine yerleştirdiği şaşmaz ölçü sayesinde, evrendeki bütün gündoğumu ve günbatımı noktalarına sahip olarak aydınlığı karanlığa, karanlıkları aydınlığa çeviren Allah, gönderdiği Kur’an sayesinde zulüm ve cehâlet karanlıklarını paramparça edecek, ışığa susamış gönülleri iman ve İslâm nurlarıyla aydınlatacaktır. Çünkü O, bütün zamanların ve mekânların Hâkimidir; doğudaki ve batıdaki, geçmiş ve gelecek tüm ülkelerin, medeniyetlerin ve imparatorlukların gerçek Hükümdarıdır!
1 Bu ifâde: a- 5. âyete göre güneş ve ayın doğu ve batıları, b- Yaz ve kış günlerinin uzayıp kısalmasına göre her gün değişen doğu ve batıları, olabilir. c- Çeşit kastederek gerek güneşin ve gerek diğer yıldızların doğusu demek olabilir ki bütün gök cisimlerinin doğu ve batılarına işaret edilmiş olabilir. d- Dünyanın yuvarlak olması itibariyle her yarısına nazaran bir doğu ve batıya işaret edilmiş olur ki bunda doğu denilen bir nokta ayni zamanda batı ve batı denilen nokta da aynı zamanda doğu olmuş olur.
Muhammed Esed
[O,] gündoğumunun en uzak iki noktasının ve günbatımının en uzak iki noktasının 7 Rabbi[dir].
Mustafa İslamoğlu Rahman Suresi 17. Ayet Açıklaması
[4846] Yani: “O, her yerin Rabbidir”. İbare gündoğumunun iki uç noktasıyla, günbatımının iki uç noktasını ifade eder. Zımnen: Allah kâinattaki nizamın tek garantisidir.
İki doğu ile iki batı kış ve yaz günlerinin en kısa ve en uzun günleri olabilir. Yahut dünyanın yarıküresidir. Güneş bir yarı kürede doğarken, diğer yarıkürede batar. Âyet şunları düşündürür: a- Güneş, Allah’ın emriyle doğar ve batar; bu doğup batma, her gün farklı açılarla vâki olur. b- Dünyanın da güneşin de Rabbi O’dur. Bunların ayrı ayrı sahipleri olsaydı, bu uyum olmazdı. c- Doğu, batı ve ikisi arası herşeyi yaratan Allah’tır. Kâinatın hikmetli nizamının sahibi O’dur.
