Rahman Suresi 72. Ayet

Her mümin dünya hayatının sona ermesiyle yokluk içinde kaybolup gitmeyeceğine ve öldükten sonra diriltilip dünyada yaptıklarıyla ilgili bir yargılama için rabbinin huzuruna çıkarılacağına inanır. 46. âyette buna olan derin imanı sebebiyle o anın heyecanını taşıyan ve rabbinin divanına çıkma bilinci, sorumluluğu ve kaygısı içinde yaşayan, sonuçta inkâr ve şirkten uzak durup Allah’ın yasaklarından kaçınma ve buyruklarını yerine getirme çabası içinde olan ve O’nu şükran duyguları içinde daima saygıyla anan kimseler övülmekte ve iki cennetle müjdelenmektedir. Ardından bu cennetlerin geniş bir tasvirine yer verilerek, bir taraftan dünyada her istediğini elde edebilenlerin bu nimetlere bel bağlamamaları için kalıcı nimetleri arzulamaları özendirilmekte, diğer taraftan da dünyada mahrumiyetler çeken müminlerin bunu fazlasıyla telâfi edebileceklerine açıklık getirilip onlara teselli verilmektedir. Müminleri âhiret hayatında bekleyen nimetlerle ilgili birçok örneğe yer verildikten sonra, azamet ve kerem sahibi rabbimizin adının ne kadar yüce olduğu belirtilerek, bütün bu nimetlerden çok daha değerli olan şeyin Allah Teâlâ’nın hoşnutluğuna erme mutluluğu olacağı hatırlatılmış olmaktadır (cennet ve nimetleri hakkında bilgi ve değerlendirme için bk. Bakara 2:25; Zuhruf 43:68-73; Muhammed 47:14-15; M. Süreyya Şahin-Bekir Topaloğlu, “Cennet”, DİA, VII, 374-386). 46. âyette geçen “iki cennet” ile ne kastedildiği hususunda değişik yorumlar yapılmış olup başlıcaları şunlardır: a) Biri insanlara, diğeri cinlere verilecek cennet; b) Biri buyrukları yerine getirme ve iyi işler yapmanın, diğeri yasaklardan kaçınmanın karşılığı olan cennet; c) Biri hak edilmiş ödül olarak, diğeri buna ilâveten ilâhî ikram olarak verilecek cennet (Zemahşerî, IV, 54); d) Biri cismanî, diğeri ruhanî cennet; e) Biri adn cenneti, diğeri naîm cenneti; f) Biri dârü’l-İslâm, diğeri dârü’s-selâm (Elmalılı, VII, 4687). Kaf sûresi (50:24) ve bazı şiirlerdeki kullanımları delil göstererek buradaki cennetân kelimesinin, iki cennet değil aslında bir cennet anlamına geldiğini söyleyenler olmuşsa da İbn Atıyye bunu zayıf ve gereksiz bir yorum olarak niteler (V, 233). Râzî de böyle zorlanmış bir yoruma gerek olmadığını, Allah’ın iki ve daha fazla cennet vermesine herhangi bir engel bulunmadığını belirtir. Daha sonra iki cennetle ilgili yorumları aktarır ve bu arada bunlardan birinin cismanî, diğerinin ruhanî cennet olması ihtimalinden söz edilebileceğini ifade eder (XXIX, 123). Esed ise Râzî’nin anılan eleştirisini dikkatten kaçırdığı için onun zikrettiği bu son ihtimali yanlış anlamış ve şöyle nakletmiştir: Bir cennet, “hem maddî hem de ruhî zevkleri kapsadığı için sanki iki cennetmiş gibi [görünecektir]” (III, 1100). Esasen bu konudaki yorumlar birer tahminden ibaret olduğu için meselâ Taberî ve İbn Atıyye’nin iki cennetin mânası ile ilgili bir rivayet nakletmedikleri görülmektedir. Elmalılı da bazı yorumları aktardıktan sonra bu hususta şöyle bir açıklama yapmaya ihtiyaç duymuştur: Daha başka ihtimaller söylenmişse de âhiret halleri görülmeden ayrıntıları bilinmeyeceği için daha fazla izahına kalkışılması doğru olmaz (VII, 4687). 48. âyetteki efnân kelimesini “ince dal” anlamına gelen fenenin çoğulu kabul edenler âyeti “İkisinde de çeşit çeşit veya dalları iç içe geçmiş ağaçlar, türlü meyveler bulunur” şeklinde veya buna yakın mânalarla açıklamışlardır. Bunun “tür, çeşit” anlamına gelen fennin çoğulu olduğunu düşünenler ise âyeti “İkisinde de rengârenk, çeşit çeşit nimetler veya meyveler bulunur” yahut “İkisi de başkalarından üstün ve geniştir” tarzında yorumlamışlardır (Taberî, XXVII, 147-148; Zemahşerî, IV, 54; İbn Atıyye, V, 233). Biz bunları dikkate alarak âyeti “İkisinde de çeşit çeşit ve emsalsiz nimetler bulunur” şeklinde çevirdik. 62. âyette geçen dûn kelimesinin anlamları ve konuya ilişkin bazı rivayetler ışığında bu âyete, “Bu ikisinden daha aşağı mertebede iki cennet daha vardır” ve “Bu ikisinin ötesinde iki cennet daha vardır” mânaları da verilmiştir (derece farkıyla ilgili açıklamalar için bk. İbn Atıyye, V, 234-235; Elmalılı, VII, 4691). Şu var ki İbn Atıyye’nin belirttiği üzere bunlar kesinlik taşımayan çıkarımlardır (V, 235). Allah Teâlâ’nın rahmân ismiyle başlayan sûre, azamet ve kerem sahibi rabbimizin adının ne kadar yüce olduğuna yapılan vurgulu bir ifadeyle sona ermektedir. Âlimler Resûlullah’tan yapılan bir rivayetten esinlenerek, dualarda, Allah’ı burada geçen “zü’l-celâli ve’l-ikrâm” sıfatıyla nitelemeyi tavsiye etmişler ve duaların kabulüne vesile olmasının umulabileceğini belirtmişlerdir (İbn Atıyye, V, 237).

Benzer mesaj: Sâffât 37:48; Sâd 38:52; Duhân 44:54; Tûr 52:20; Rahmân 55:56; Vâkı‘a 56:22. Çeşitli ayetlerde geçen [hûr] kelimesi, [ahver] veya [havrâ] kelimelerinin çoğuludur ve cennet eşleri için kullanılmaktadır. Gözünün akı çok beyaz, siyahı da çok siyah olanlar veya kalpleri, nefisleri ve gözleri güzel olanlara denilir.  

[601] Rahmân sûresinden çıkarılacak genel ilkeler için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XVIII, 507.  

1- Bu eşleştirme, erkek için de kadın için de geçerli bir eşleştirmedir. Hur, gözdeki siyahın içinde küçük beyazlığın iyice gözükmesidir. Bu gözün güzelliğinin en mükemmel şeklidir. “Güzel bakışlı, bembeyaz parlak gözlü anlamına gelmektedir. “Hur”; Türkçeleşmiş şekliyle “huri” sözcüğünün, kökü “H-V-R” olup, “beyazlık, parlaklık” anlamına gelmektedir. Bu beyazlık, masumiyeti, saflığı, tertemiz olmayı, sevgiyi ifade etmektedir. “Hur” sözcüğünün tekil formu, erkek için “أَحْوَرٌ ” Ehver dişi için “حَوْرَاءٌ” Havra'dır. Yani, “hur” eril ve dişil formun çoğuludur. “Hur” sözcüğü, cinsiyet olarak, erkek ve kadın her iki cinsi de içine alan ortak bir anlama sahiptir. Dolayısı ile bu eşleştirme kadın için de erkek için de geçerli olan bir eşleştirmedir. Bu sözcüğün, tefsir ve çevirilerde Cennet'te erkeklere ikram edilecek eşler şeklinde anlam verilmesi bir zihniyet sorunudur. Ödüllendirmede ve cezalandırmada cinsiyet ayırımcılığı yapmak, Kur'an'a iftira etmektir.  

Bkz. 44:54 ve dipnotu, 52:20, 56:22  

[1] Veya gözlerini sahiplerine dikmiş hûriler vardır.  

[4874] Hûr: Muhtemelen Kur’an’da ilk geçtiği yer burasıdır ve üç kök anlama birden gelir: 1) Renk. 2) Geri dönüş (84:14). 3) Bir şeyin kendi ekseninde dönüp dolaşması (Mekâyîs). Çevirimiz bu kök anlamlara dayanır. Havrâ ve ahverin her ikisinin de çoğulu olması hasebiyle hem eril hem dişil anlama gelir. Bu terkibin geçtiği dört âyet de Mekkîdir. Medine’de bu terkibin yerini “tertemiz eşler” (Msl: 3:15; 36:54-56) alır. Hûrun sıfatı olan maksûrat, 56’daki “gözü dışarıda olmayan” ibâresiyle benzeşir (Ayrıca bkz: 37:48 ve 52:20, ilgili notlar). Sâffât 48 ve Sâd 52’deki kâsırâtu’t-tarf ile hûrun ‘iyn benzer anlamları çağrıştırır.  

[1] الخيمة çadır veya ahşap ev anlamına gelir.(Lisan) Cennetteki evler köşk şeklinde olacağı için köşk anlamını tercih ettik. [2] Huri (el-hûr = الحور): Cennette giden kadın-erkek, herkese verilecek hizmetçi kızlar. Ayette geçen (وَزَوَّجْنَاهُم بِحُورٍعِين = İri gözlü hurileri onlara zevc yaptık. (Duhân 44:54, Tur 52:20) sözünden dolayı hurilerin erkeklere eş olarak verileceği iddia edilir. Cennet nimetlerinden yararlanmada kadın erkek ayırımı olmayacağından bu iddia yanlıştır. Allah Teâlâ şöyle demiştir: Erkek veya kadın, kim mümin olarak iyi işler yaparsa onlar cennete girerler, kendilerine zerre kadar haksızlık yapılmaz. (Nisa 4:124) Nebîmiz şöyle demiştir: Cennete ilk girenlerin yüzleri dolunay gibidir. Arkadan gelenler, gökte inci gibi parlayan en güzel yıldıza benzerler. Kalpleri, tek kişinin kalbi gibidir; aralarında ne kin ne kıskançlık olur. Her birinin, kendine eşlik eden iri gözlü iki hurisi vardır. (Buhâri, Bed'ul-halk 8) Arapçada birbirine yakın duran iki şeyden her birine zevc denir. Benzeşse de benzeşmese de bir arada olan kadın-erkek, hayvan, terlik, ayakkabı gibi şeylerden her biri zevcdir. Huriler, cennetliklere eşlik edeceğinden zevc olarak tanımlanmışlardır. Eğer onlara eş yapılsalardı âyette: وَزَوَّجْنَاهُم بِحُور = zevvecnâhum bihurin denmezdi. Çünkü زَوّج = zevvece fiili evlendirme anlamında ise زَوَّجْنَاكَهَا = zevvecnâkehâ (Ahzab 33:37) ayetinde olduğu gibi ikinci mef'ulünün başında ب = bâ harfi cerri olmaz (Müfredat). Cennete gidenlerin eşleri konusunda Allah Teâlâ şöyle demiştir: "İnanan ve iyi işler yapanlara müjde ver: İçinden ırmaklar akan bahçeler onlar içindir. Kendilerine hangi üründen sunulsa: "Bu bize daha önce de sunulmuştu." diyecekler ama bir benzeri verilecektir. Orada kusursuz hale getirilmiş eşleri de olacak ve ölümsüzleşeceklerdir." (Bakara 2:25) Cennete gidenin eşi, kendi gibi olur. Eksiklerden arınacakları için biri diğerinde kusur bulamaz. Ayetler hurileri tarif ediyor ama cennete gidecek kadın ve erkeği tarif etmiyor. Çünkü cennete gidecekleri benzetebileceğimiz bir örnek yoktur. Allah Teâlâ şöyle diyor: "Aranıza ölüm kuralını biz koyduk; bizim önümüze geçilemez. Bu, görüntünüzü değiştirip bilemeyeceğiniz bir yapıda sizi yeniden yaratmamız içindir." (Vakıa 56:60-61) "Bu, vücutlarını daha iyisiyle değiştirmemiz içindir..." (Meâric 70:41) Nebîmiz, cennete giden kadınlar yanında hurilerin, elbisenin astarı gibi kalacağını söylemiştir.[1]. ( Süleymân b. Ahmed b. Eyyûb et-Taberânî (ö. 360:971) el- Mu'cem'ul-evsat, Tahkik: Tarık b. Avdullah b. Muhammed, Abdullah Muhsin b. İbrahim el-Huseynî, Kahire 1415 h. c. III, s. 276, Cennetlikler hurilere, huriler de cennetliklere cinsel ilgi duymazlar. Yakın hizmette bulunan huriler Huriler gözlerini, eşlik ettikleri kişilerden ayırmaz ve onlara hizmetle meşgul olurlar. Onlar, cennetlikler yanında sönük kalacakları gibi, onlara cinsel ilgili duyacak konumda da değillerdir. Allah Teâlâ şöyle demiştir: فِيهِنَّ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلَا جَانٌّ "Bahçelerde, gözlerini onlardan ayırmayan hizmetçi kızlar (huriler) vardır. Bunlardan önce onlara ne bir insan ne de cin eli değmiştir." (Rahman 55:56) Bu ayete göre huriler, cennete gidecek olan cinlere de verilecektir. Onlara insan ve cin eli değmediği için onlarla cinsellik yaşamak akıllarından bile geçmeyecektir. Çevrelerinde hem vildan yani erkek hizmetçiler hem de huriler olacak, huriler ilk halkada, vildan ikinci halkada görev yapacaktır. Konuyla ilgili bir sahne şöyle anlatılır: "(Önde olanlar) Mücevherlerle işlenmiş tahtlar üzerinde, karşı karşıya yaslanırlar. Kocamayacak erkek hizmetçiler (vildan) çevrelerinde dolaşır. Ellerinde pınardan doldurulmuş testiler, ibrikler, bardaklar olur. Bunlar ne başlarını ağrıtır ne de sarhoş eder. Yanlarında beğendikleri yemişler ve canlarının çektiği kuş etleri de olur. Çevrelerinde iri gözlü huriler dolaşır. [2], her biri birer saklı inci gibidirler. (Vakıa 56:10-23) Gözlerini üzerlerinden ayırmama vildanda olmadığı için zorunlu olarak huriler yakın hizmetçiler, vildan da ikinci halkadaki hizmetçiler olurlar. [1] Süleymân b. Ahmed b. Eyyûb et-Taberânî (ö. 360:971) el- Mu'cem'ul-evsat, Tahkik: Tarık b. Avdullah b. Muhammed, Abdullah Muhsin b. İbrahim el-Huseynî, Kahire 1415 h. c. III, s. 27 [2] يَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ وَحُورٌ عِينٌ , İlk ayetteki يَطُوفُ = yetufu fiili, son ayetteki حُورٌ = hurun kelimesinin başında gizli olarak vardır, onu fail yapar. Meal ona göre verilmiştir.