Ebû Abdullah · Sahâbî, Mısır fâtihi ve valisi
Amr b. el-Âs b. Vâil b. Hâşim b. Saîd b. Sehm b. Amr b. Husays b. Ka'b b. Lüey b. Gâlib
Ebû Abdullah künyeli Amr b. el-Âs, Kureyş'in Sehm koluna mensuptur ve Mekke'de doğmuştur. Câhiliye döneminde Mekke'nin ticari ve siyasi hayatında etkin bir konumdaydı; ticaret seyahatleri sırasında Habeşistan hükümdarı Necâşî ile dostluk kurmuştu. Müslüman olmadan önce Uhud ve Hendek savaşlarında Kureyş süvarilerine kumanda etti. Mekke'nin fethinden önce, 1 Safer 8 (31 Mayıs 629) tarihinde İslâm'ı kabul etti.
Hz. Ömer döneminde Filistin ve Şam fetihlerinde komutan olarak görev aldı ve Kudüs'ün teslim alınmasında rol oynadı. H. 19 / m. 640'ta dört bin süvariyle Mısır'a girdi; Aynişems'te Bizans kuvvetlerini yendi, yedi ay süren kuşatmanın ardından Babil Kalesi'ni ve h. 21 / m. 642'de İskenderiye'yi aldı. Bu nedenle Mısır fâtihi diye anılır. Fustat şehrini kurdu, kendi adıyla bilinen camiyi inşa ettirdi ve Nil'i Kızıldeniz'e bağlayan eski kanalı yeniden açtırdı.
Hz. Ali ile Muâviye arasındaki çatışmada Muâviye'nin yanında yer aldı ve Sıffîn'den sonra h. 37 / m. 658'deki tahkimde onun hakemi oldu. Hz. Peygamber'den ve Hz. Âişe'den kırk kadar hadis rivayet etmiştir; Arapların dört dâhisinden biri sayılır. Doksan yaşını aştığı hâlde h. 43 / m. 664 yılının Ramazan ayında Mısır'da vefat etti.
Râvi adları senedden otomatik ayrıştırılmış; kimlik ve hayat bilgileri ricâl kaynaklarından (Itqan râvi profilleri, muslimscholars.info) eşleştirilerek eklenmiştir.